Sau buổi tối định mệnh với tiếng đàn dương cầm, không khí trong phủ họ Trịnh dường như cô đặc lại. Bà Thượng phu nhân không ra lệnh đập nát cây đàn, nhưng bà ban một lệnh truyền ngầm: không một ai được phép bén mảng đến gian phòng phía Tây vào buổi tối. Sự trừng phạt của bà thường không đến từ những đòn roi, mà đến từ sự cô lập tuyệt đối.
Thảo An bị giao cho một xấp sổ sách dày cộm về việc thu chi của các tá điền. Cô ngồi trong thư phòng, nhưng tâm trí lại trôi dạt về phía bóng lưng cô độc của Duy Khiêm. Anh dạo này thường xuyên vắng mặt vào buổi chiều, biến mất sau những dãy hành lang hun hút dẫn về phía khu nhà kho cũ phía sau từ đường.
Một buổi chiều muộn, khi nắng vàng quánh lại như mật mía, An tò mò bước theo con đường mòn nhỏ lút cỏ. Phía cuối dãy nhà kho là một cầu thang gỗ ọp ẹp, dẫn lên một căn gác xếp nhỏ nằm khuất dưới mái ngói âm dương phủ đầy rêu xám.
Tiếng gỗ kẽo kẹt dưới chân An khiến một đàn chim sẻ giật mình bay vút lên. Cô đẩy nhẹ cánh cửa khép hờ. Một mùi giấy cũ, mực tàu và bụi bặm xộc vào mũi.
Trong không gian chật hẹp ấy, Duy Khiêm đang ngồi khom lưng bên một chiếc bàn gỗ dài. Anh không mặc áo dài gấm, mà mặc một chiếc sơ mi trắng đã sờn cổ, tay áo xắn cao. Ánh sáng từ ô cửa sổ nhỏ rọi thẳng xuống những tờ giấy khổ lớn trải rộng trên bàn.
An nín thở. Trên bàn không phải là gia phả, cũng không phải là kinh kệ. Đó là những bản vẽ kiến trúc tỉ mỉ đến từng chi tiết: những tòa nhà mang phong cách Tân cổ điển, những cây cầu sắt vươn dài, và cả những công trình kết hợp giữa mái đình Việt với kết cấu bê tông vững chãi của phương Tây.
"Ai đó?" Khiêm giật mình, nhanh chóng dùng một tấm vải tối màu phủ lên những bản vẽ.
"Là tôi," An bước vào, đôi mắt cô vẫn không rời khỏi những góc giấy còn lộ ra. "Anh... anh vẽ những thứ này sao?"
Duy Khiêm đứng dậy, vẻ mặt anh lúng túng rồi nhanh chóng chuyển sang lạnh lùng để che đậy sự bối rối. "Chẳng có gì cả. Chỉ là những trò tiêu khiển lúc rảnh rỗi. Cô không nên ở đây, bụi bặm sẽ làm hỏng bộ đồ của cô."
An không lùi bước. Cô tiến lại gần, khẽ nhấc mép tấm vải lên. Một bản vẽ mặt cắt của một dinh thự hiện đại hiện ra. Cách đi nét của Khiêm rất quyết đoán, mang theo sự khát khao phá vỡ những quy luật đối xứng cứng nhắc của kiến trúc cũ.
"Tiêu khiển?" An ngước lên nhìn anh, giọng cô đầy rung động. "Đây không phải là tiêu khiển, Khiêm. Đây là tài năng. Anh đã học những thứ này ở đâu?"
Khiêm im lặng hồi lâu. Anh nhìn ra ô cửa sổ, nơi bóng cây đại thụ vẫn sừng sững che khuất tầm nhìn phía xa. "Ngày trước, tôi từng lén theo học một kiến trúc sư người Pháp ở Hà Nội trong hai năm, trước khi cha tôi mất và tôi bị triệu hồi về đây để 'kế vị'. Bà Nội nói rằng những bản vẽ này là quỷ dữ, chúng khiến người ta muốn rời bỏ gốc rễ. Bà đã đốt sạch những cuốn sách tôi mang về."
Anh cười chua chát, bàn tay lướt trên mặt bàn đầy bụi: "Căn gác này là nơi duy nhất tôi còn được giữ lại chút mảnh vụn của chính mình. Nhưng nó cũng chỉ là một nghĩa địa của những giấc mơ không bao giờ thành hình."
An cảm thấy tim mình nhói đau. Cô nhìn người đàn ông trước mặt — người mà cả gia tộc coi là trụ cột, là tương lai của họ Trịnh — hóa ra lại là người bị tước đoạt tương lai tàn nhẫn nhất.
"Tại sao anh không đấu tranh?" An hỏi, giọng cô tha thiết. "Với tài năng này, anh có thể xây dựng nên những thứ thực sự vĩ đại, thay vì ngồi đây để đếm từng ngày tàn của một dòng họ."
Khiêm quay lại, nhìn thẳng vào mắt cô. Khoảng cách giữa họ gần đến mức An có thể thấy những tia máu li ti trong mắt anh vì thức đêm. "Đấu tranh với ai? Với người bà đã nuôi nấng tôi? Với hàng trăm bài vị trong từ đường đang đè nặng lên vai tôi? Cô An, cô đến từ thế giới của ánh sáng, cô không hiểu được sức nặng của bóng tối đâu."
An cầm lấy một bản vẽ bị vò nát ở góc bàn, chậm rãi vuốt phẳng nó ra. "Bóng tối chỉ tồn tại khi người ta chấp nhận nhắm mắt. Anh có thể giấu những bản vẽ này, nhưng anh không thể giấu được đôi bàn tay biết tạo dựng này."
Cô đưa tay chạm khẽ vào những ngón tay dài của Khiêm — những ngón tay dính đầy vết mực nhưng rất ấm áp. Khiêm khẽ giật mình nhưng lần này anh không rụt lại. Một sự thấu hiểu thầm lặng nảy sinh giữa họ trong căn gác xếp chật chội này.
"Để tôi giúp anh," An nói khẽ. "Tôi sẽ mang thêm giấy và mực từ thành phố về. Bà Nội sẽ không nghi ngờ tôi vì tôi thường xuyên mua sắm trang phục. Anh hãy tiếp tục vẽ, Khiêm. Đừng để tâm hồn mình chết trước khi thân xác này gục xuống."
Duy Khiêm nhìn người vợ trẻ của mình. Trong ánh hoàng hôn nhập nhẹm, trông cô như một đốm lửa nhỏ đang cố gắng sưởi ấm căn gác lạnh lẽo. Lần đầu tiên sau nhiều năm, anh thấy lồng ngực mình hơi nhói lên — không phải vì nỗi đau, mà vì một hy vọng yếu ớt vừa mới hồi sinh.
"Tại sao cô lại giúp tôi?" Anh hỏi, giọng khàn đặc.
An mỉm cười, một nụ cười mang theo cả sự dịu dàng và kiêu hãnh: "Vì tôi cũng đang tìm một lý do để tồn tại dưới bóng cây đại thụ này. Và tôi nghĩ, chúng ta có thể là lý do của nhau."
Dưới sân, tiếng chuông cơm lại vang lên, nặng nề và thúc giục. Khiêm thở dài, anh chỉnh lại chiếc sơ mi, chuẩn bị khoác lên mình bộ áo gấm để trở lại làm một "vị trưởng tộc" mẫu mực. Nhưng khi anh bước xuống cầu thang, An thấy bước chân của anh dường như đã bớt đi phần rệu rã.
Căn gác xếp vẫn nằm đó, u tối và đầy bụi, nhưng giờ đây nó đã không còn là một nghĩa địa. Nó đã trở thành một mật cung, nơi những mầm mống của sự nổi loạn đang âm thầm bén rễ.