Đoạn vỉa hè đầy nắng và bụi mịn bên cạnh bức tường rêu phong của Trường Tiểu học xã Đại Hòa. Cái nóng miền Trung lúc giữa trưa hầm hập như một chiếc lò nướng khổng lồ, khiến không khí phía trên mặt đường nhựa bốc hơi run rẩy.
Hạ Vy đứng tựa lưng vào thành chiếc xe gỗ, đôi vai gầy mỏi nhừ sau một buổi sáng đẩy xe từ nhà ra phố huyện. Cô đưa tay quệt những giọt mồ hôi đang lăn dài từ thái dương, để lại một vệt xám mờ trên gương mặt vốn dĩ chỉ quen với phấn phủ mịn màng. Mùi tinh dầu tắc từ đống vỏ vụn bốc lên nồng nàn, cay nồng đến xộc óc, quyện với mùi nhựa đường cháy nắng tạo nên một hỗn hợp mùi vị của sự nhọc nhằn.
Chiếc xe trà tắc mang cái tên ngạo nghễ "Quận 1" đứng chênh vênh trên lề đường đầy sỏi đá. Những chiếc ly nhựa trong suốt xếp ngay ngắn trên kệ, lấp lánh phản chiếu ánh nắng gắt gao. Vy nhìn xuống đôi bàn tay mình; bộ móng đính đá Swarovski đắt đỏ giờ đã bong tróc nham nhở, nhựa tắc bám vào kẽ tay đen kịt khiến chúng trông thật thảm hại. Cô khẽ rùng mình khi nghĩ đến cảnh bạn bè ở Sài Gòn nhìn thấy mình lúc này—một "tiểu thư mất gốc" đang đứng phơi mặt giữa bụi bặm để đổi lấy vài tờ tiền lẻ nhăn nhúm.
"Vy! Cô đứng đó mần chi rứa? Không thấy người ta dòm ngó hả?"
Tiếng quát trầm đục, đanh thép vang lên khiến Vy giật bắn mình. Ông Hai đứng đó, chiếc nón lá cũ che nửa khuôn mặt khắc khổ đầy nếp nhăn. Ông không nhìn cháu gái với vẻ xót xa, mà ánh mắt ông chứa đầy sự khinh miệt đối với cái "nghề" mà cô đang chọn. Với một cựu giáo viên trọng danh dự như ông, việc con cháu nhà gia giáo ra đứng đường buôn bán là một vết nhơ khó chấp nhận.
"Nội... con đang làm việc mà nội. Con tự kiếm tiền, có gì sai đâu?" Vy bặm môi, giọng cô run lên vì uất ức.
"Làm việc? Cô gọi cái trò đứng lề đường đường xá xá mời mọc người ta từng đồng bạc lẻ ni là làm việc sao?" Ông Hai bước tới, gõ mạnh chiếc gậy mây xuống nền đường kêu cộp cộp. "Dòng giống nhà ni xưa nay cầm bút, cầm phấn. Giờ cô mang cái bản mặt ni ra đây để thiên hạ họ cười vô mặt tui? Người ta sẽ nói ông giáo Hai không dạy được cháu, để nó đi làm con bé bán nước vỉa hè!"
"Con không làm gì phạm pháp!" Vy hét lên, nước mắt chực trào. "Con thà đứng đây bán nước còn hơn ngồi không ăn bám rồi bị nội mắng là đồ vô tích sự. Nội độc tài vừa thôi chứ!"
"Cô... cô dám nói tui độc tài?" Gương mặt ông Hai đỏ bừng lên vì giận. Ông vung tay chỉ thẳng vào chiếc xe trà: "Dẹp ngay mớ đồ ni rồi dìa nhà cho tui. Đừng để tui phải dùng tới biện pháp mạnh!"
Hai ông cháu đứng đối diện nhau giữa cái nắng chang chang. Một bên là sự bảo thủ, trọng danh dự truyền thống đến cực đoan; một bên là sự tự trọng bị dồn nén đến mức muốn bùng nổ của tuổi trẻ. Không gian như đặc quánh lại, chỉ còn tiếng ve kêu râm ran nhức óc và tiếng pô xe thồ "bạch bạch" của Hùng từ xa vọng lại.
Đúng lúc đó, một đoàn học sinh vừa tan trường ùa ra như ong vỡ tổ. Tiếng cười nói huyên náo xóa tan bầu không khí căng thẳng. Đám trẻ con mặt mũi nhễ nhại mồ hôi, mắt sáng rực khi nhìn thấy thùng đá bốc hơi mát lạnh của Vy.
"Chị ơi, cho em một ly trà tắc thiệt nhiều đá!"
"Cho con ly nữa chị Vy ơi, nóng quá chịu không nổi!"
Vy nhìn đám trẻ, rồi nhìn ông nội. Cô lau vội giọt nước mắt lăn trên má, quay lưng lại với ông Hai và cầm lấy chiếc bình lắc bằng inox. Cô múc một muỗng đá vụn đổ vào ly, tiếng loảng xoảng lạnh buốt của đá va vào thành nhựa nghe thật sảng khoái. Cô rót nước cốt tắc mọng vàng, thêm trà đặc và lắc mạnh. Rắc! Rắc! Rắc! Tiếng bình lắc va đập nhịp nhàng theo chuyển động của cánh tay Vy, phát ra làn hơi nước trắng mờ ảo giữa nắng trưa.
Mùi thơm chua thanh của tắc tươi vỡ ra, lan tỏa khắp một góc đường, khiến mấy đứa trẻ cứ hít hà mãi. Vy đưa ly nước cho cậu bé nhỏ nhất, cảm nhận sự mát lạnh tê tái truyền qua kẽ tay. Đứa bé uống một ngụm lớn, gương mặt bừng sáng vì sảng khoái: "Ngon quá chị ơi! Mát hơn nước chè của mụ Năm nhiều!"
Ông Hai đứng lặng người nhìn cảnh tượng đó. Ông nhìn đôi bàn tay lấm lem của cháu gái đang thoăn thoắt phục vụ, nhìn nụ cười ngây ngô của đám học sinh, và nhìn cả cách Vy cẩn thận nhận lấy những đồng tiền lẻ lẻ, xếp chúng lại ngay ngắn với một sự trân trọng mà trước đây cô chưa từng có đối với tiền bạc.
"Thầy Hai! Thầy đi mô mà đứng nắng rứa thầy?" Hùng trờ xe tới, nhảy phóc xuống, tay cầm theo một nắm lá chuối để che thêm cho thùng đá của Vy. Gã nhìn qua bầu không khí căng thẳng, liền nhanh nhảu: "Thầy uống thử ly trà của Vy đi, con bé ni pha vị lạ lắm, uống vô tỉnh cả người, không thua chi trà cung đình đâu thầy!"
Ông Hai không trả lời. Ông nhìn Hùng, nhìn chiếc xe trà "cùi bắp" mà gã đã hì hục đóng giúp cháu mình, rồi lại nhìn Vy. Đôi môi ông mấp máy như muốn nói điều gì đó, nhưng rồi lại thôi. Ông hừ lạnh một tiếng, quay lưng bước đi từng bước nặng nề về phía rặng tre đầu ngõ. Chiếc bóng gầy guộc của ông đổ dài trên mặt đường nhựa đen kịt, trông cô độc và bướng bỉnh đến lạ lùng.
Vy nhìn theo bóng nội, lòng cô thắt lại. Một cảm giác tội lỗi len lỏi, nhưng ngay lập tức bị xua tan bởi cái nắng đang nung nấu da thịt. Cô biết mình không thể lùi bước. Cô phải chứng minh cho ông thấy, con bé bán nước lề đường này cũng có giá trị của riêng nó.
"Vy, đứng ngây ra đó làm gì? Khách tới kìa bà nội!" Hùng hích vai cô, miệng cười lém lỉnh.
Cô gật đầu, cố gạt đi nỗi buồn. Nhưng ngay khi cô vừa cầm lấy bình lắc để chuẩn bị cho khách tiếp theo, một tiếng nổ lớn từ phía máy biến thế đầu làng vang lên, kéo theo một làn khói đen kịt. Điện cúp đột ngột giữa cái nắng 40°C, và Vy chợt nhận ra, nếu đá tan hết, "đế chế" trà tắc của cô sẽ sụp đổ ngay trong ngày đầu tiên.
Đúng lúc đó, cô nhìn thấy một bà cụ bán ve chai, dáng người còng rạp, đang lê từng bước nặng nề dưới nắng, đôi mắt đờ đẫn vì khát. Vy nhìn vào thùng đá đang vơi dần, rồi nhìn vào xấp tiền lẻ vừa kiếm được, lòng cô bỗng chốc đứng trước một lựa chọn chênh vênh hơn cả chiếc xe gỗ này...