Dưới lòng mương thủy lợi xã Đại Hòa, nước không trong vắt như hồ bơi vô cực ở chung cư cao cấp mà Vy vẫn hay check-in. Nó là một hỗn hợp đặc quánh màu cà phê sữa, nhơn nhớt mùi bùn non và vương vãi những xác lá mục nát. Vy đứng chết trân, cảm giác bùn sền sệt đang luồn lách qua kẽ ngón chân, nơi chiếc giày Jimmy Choo độc nhất còn lại đang dần bị hút sâu xuống đáy. Cô ngước nhìn lên bờ, nơi ông nội — ông Hai — đang đứng sừng sững như một pho tượng cổ khắc bằng gỗ mít già.
Dưới cái nắng gắt bắt đầu nung nóng mặt đường, dáng vẻ của ông vẫn tề chỉnh đến khắc nghiệt. Ông mặc chiếc áo sơ mi cộc tay màu mỡ gà đóng thùng trong chiếc quần tây sờn gối, đôi dép nhựa Tiền Phong cũ kỹ nhưng sạch bong không một hạt bụi. Ánh mắt ông, ẩn sau gọng kính lão đồi mồi, không hề có một tia xót xa nào cho đứa cháu nội vừa từ Sài Gòn "đáp cánh" thẳng xuống bùn. Ngược lại, nó chỉ chứa đầy sự nghiêm khắc và một chút... chướng mắt trước cái vẻ lòe loẹt của cô.
"Định ở dưới nớ bắt cá luôn hay răng mà chưa chịu lên?" Giọng ông Hai trầm đục, rổn rảng như tiếng chuông đồng đánh vào buổi sớm.
Vy mếu máo, đôi môi tô son lì màu đỏ gạch run bần bật, giọng Sài Gòn nay lạc đi vì hoảng sợ: "Nội... nội cứu con! Dưới này có... có con gì nó vừa chạm vào chân con! Kinh khủng quá nội ơi!"
Hùng, gã trai "oan gia" đang đứng bên cạnh chiếc xe thồ, bồi thêm một tràng cười nghe rát cả tai: "Cá lóc nớ! Hay là đỉa? Đỉa ở đây nó to bằng ngón tay cái, hút máu một phát là mặt xanh như đít nhái luôn nghe con nớ!"
"Anh... anh im đi!" Vy gào lên, tay quờ quạng vớ được một nắm lục bình đầy bùn bết, định ném về phía Hùng nhưng lại trượt tay khiến bùn bắn ngược lên trán mình, lấm lem cả hàng lông mi nối kiểu thiên nga.
Ông Hai không nói không rằng, đưa cây roi mây dài ngoằng về phía dưới mương. Vy như vớ được cọc, bám chặt lấy đầu cây roi. Sợi mây già bóng loáng, nhẵn thín nhưng cứng như sắt nguội. Khi chạm tay vào, cô cảm nhận được cái vân gỗ thô ráp và hơi lạnh của một vật dụng đã đồng hành cùng ông nội qua bao thế hệ học trò nghịch ngợm. Ông nội dùng lực, kéo mạnh một phát. Vy lóp ngóp bò lên bờ, thân hình mảnh mai giờ đây trông chẳng khác gì một con mèo hen vừa bị ném vào thùng sơn nước xám xịt.
Cảnh tượng tiếp theo khiến Vy muốn xỉu ngang. Ông Hai nhìn đống vali "hàng hiệu" đang nằm chỏng chơ trên xe thồ của Hùng, rồi nhìn sang Vy. Ông tiến tới, dùng đầu roi mây khều khều vào bộ móng tay dài ngoằng, đính đá lấp lánh như lăng kính vạn hoa của cô cháu gái.
"Móng tay nớ... thì mần răng mà cầm chổi? Mần răng mà nấu cơm? Hay là tính dìa đây cho tui bưng nước rót trà hầu hạ?" Ông Hai hừ lạnh một tiếng, rồi quay sang Hùng: "Hùng! Chở đống đồ ni dìa nhà thầy. Còn cô... đi bộ cho nó ráo cái thân. Dân thành phố mà, để cho nắng nó sấy cho bớt cái nết tiểu thư đi."
Vy chết lặng. Đi bộ? Từ đoạn mương này về nhà nội ít nhất cũng phải hai cây số đường đất đá dăm. Dưới cái nắng 38 độ của miền Trung bắt đầu hầm hập, gió Lào thổi lồng lộng mang theo cái khô khốc như lò nướng, Vy cảm nhận được làn da mình đang bắt đầu râm ran vì cháy nắng.
"Nội! Con không có giày! Giày con mất một chiếc dưới kia rồi!"
"Không giày thì đi chân không. Đất Đại Lộc hiền lắm, không ăn thịt chân cô đâu mà sợ." Ông Hai quay lưng đi thẳng, bước chân thoăn thoắt dù đã gần bát tuần.
Vy nhìn theo bóng lưng gầy nhưng thẳng tắp của nội, rồi nhìn sang Hùng. Gã trai này vừa huýt sáo vừa rồ ga xe thồ, khói đen phả một luồng khét lẹt vào mặt cô thay cho lời chào tạm biệt. Không còn cách nào khác, Vy nghiến răng, nhấc bàn chân trắng trẻo giờ đã nhuốm màu đất sét, bắt đầu những bước chân đầu tiên trên con đường làng quanh co.
Mỗi bước đi là một sự tra tấn. Sỏi đá dăm đâm vào lòng bàn chân đau nhói, cảm giác rát buốt truyền từ gót chân lên đến đỉnh đầu. Tiếng ve kêu râm ran trên những rặng tre già hai bên đường như đang chế giễu sự sa cơ của cô đại tiểu thư. Mùi cỏ khô bị nắng đốt, mùi hoa dẻ thơm nồng nàn lan tỏa trong không gian khói bếp buổi trưa, nhưng Vy chẳng còn tâm trí đâu mà thưởng thức. Cô chỉ thấy khát, một cơn khát cháy đắng cả cổ họng.
Khi bóng dáng ngôi nhà cấp bốn cũ kỹ với hàng rào dâm bụt đỏ rực hiện ra, Vy tưởng mình đã thấy thiên đường. Nhưng không, thiên đường này có mùi... mắm cái. Ngay từ cổng vào, một mùi hương nồng đậm, đặc trưng của cá cơm lên men trộn với thính và ớt cay xè xộc thẳng vào khứu giác, khiến người chưa quen như cô cảm thấy choáng váng.
"Nội... con về rồi..." Vy kiệt sức ngã gục xuống hiên nhà lát gạch tàu đỏ au.
Ông Hai đang ngồi trên bộ phản gỗ giữa nhà, tay cầm bình trà sứ vẽ hoa văn xanh cổ. Trên bàn là một rổ khoai lang tím luộc nóng hổi còn bốc khói nghi ngút và một chén mắm cái giã thật nhiều tỏi ớt, trông đỏ rực đến gai người.
"Vô rửa chân tay cho sạch rồi ra ăn cơm. Nhà tui không có bò bít tết, không có sushi. Chỉ có khoai lang chấm mắm cái. Ăn được thì ở, không ăn được thì ra gốc đa đầu làng mà ngủ."
Vy nhìn chén mắm cái đầy váng mỡ và xác cá nhỏ xíu, dạ dày cô cuộn lên một cảm giác kinh hãi. Ở Sài Gòn, cô chỉ ăn những thứ tinh hoa nhất. Còn bây giờ, cô phải dùng đôi bàn tay vừa dính bùn mương để cầm củ khoai lang lem nhem đất này sao?
Cô lén nhìn bộ móng tay đính đá của mình — giờ đây có một vài viên đá đã bị rụng mất, để lại những vết keo khô nham nhở. Câu nói của nội lại vang lên như sấm bên tai: "Móng tay nớ chỉ có ăn bám...". Vy mím môi, nước mắt chực trào ra nhưng cô cố nuốt ngược vào trong. Sự khắc nghiệt của ông nội dường như còn nóng hơn cả cái nắng Đại Lộc ngoài kia.
Đột nhiên, từ phía sau vườn, một âm thanh vang lên khiến Vy rụng rời tay chân. Tiếng "Cạp! Cạp! Cạp!" đầy hung hãn kèm theo tiếng vỗ cánh bạch bạch trên nền đất. Một con ngỗng trắng to tướng, mỏ vàng rực, đôi mắt nhỏ xíu đầy hung tợn đang lao thẳng về phía cô như một mũi tên.
"Á! Nội ơi! Cứu con!"
Vy bật dậy, chạy vòng quanh sân, đôi chân trần giẫm lên những hạt lúa đang phơi nắng đau thấu xương. Con ngỗng Chanh — "vệ sĩ" của ông Hai — dường như đã đánh hơi thấy kẻ ngoại lai, nó nhất quyết không buông tha cho cái tà váy lụa rách mướp của Vy. Ông Hai vẫn điềm nhiên nhấp một ngụm trà nóng, nheo mắt nhìn cảnh tượng hỗn loạn trước sân, giọng ráo hoảnh:
"Con Chanh nó không thích người lạ mặc đồ màu hồng đâu con nớ. Muốn nó thôi cắn thì vô buồng lấy cái áo bà ba cũ của bà nội mày mà thay ra ngay."
Vy vừa chạy vừa khóc ròng, trái tim đập thình thịch trong lồng ngực. Cô nhận ra, cuộc sống ở Quảng Nam này, ngay cả một con ngỗng cũng muốn "dạy dỗ" cô. Đêm đầu tiên ở quê, trong căn phòng nhỏ mùi gỗ mục và tiếng muỗi vo ve, Vy nằm nhìn lên trần nhà lợp ngói âm dương, cảm nhận cái nóng hầm hập tỏa xuống. Đột nhiên, tiếng lạch cạch của cánh cửa gỗ hé mở giữa đêm khuya khiến Vy giật nảy mình. Một bóng đen cao lớn in lên vách tường vôi lở loét, tiến gần về phía giường cô với một vật gì đó dài và nhọn trên tay.