Ngôi nhà cổ ba gian lợp ngói âm dương của ông Hai, nép mình dưới những tán nhãn lồng đại thụ tại xã Đại Hòa.
Cơn mưa đêm qua rút đi để lại một bầu không khí ẩm xì và đặc quánh mùi bùn đất ngai ngái bốc lên từ những rãnh mương thủy lợi. Hạ Vy thức dậy trên chiếc phản gỗ cứng ngắc, tấm lưng trần của cô râm ran đau nhức như vừa bị ai đó dặm hàng nghìn cây kim. Cảm giác thô ráp của chiếc chiếu cói cũ đan vào da thịt thật chẳng dễ chịu chút nào so với nệm lông ngỗng ở Sài Gòn.
Cô ngồi dậy, vươn vai một cái và ngay lập tức nhăn mặt vì mùi khói bếp hăng hắc len lỏi qua khe cửa gỗ. Vy bước ra sân, đôi chân trần chạm xuống nền gạch tàu lạnh toát, cảm nhận được lớp rêu xanh hơi nhơn nhớt ở góc hiên nhà chưa kịp khô sau mưa. Trước mặt cô, ông Hai đang ngồi trên chiếc ghế mây cũ, tay cầm một cuốn sổ giáo án đã ố vàng, đôi kính lão đồi mồi trễ xuống tận sống mũi.
"Dậy rồi đó à? Đợi tui bưng trà tận giường mời cô nương dùng hay răng?" Giọng ông Hai trầm mặc, dứt khoát như tiếng gõ thước trên bảng đen.
Vy định cãi lại, nhưng ánh mắt cô bỗng khựng lại ở bộ móng tay của mình. Dưới ánh nắng ban mai rọi xuống sân, mười ngón tay thon dài của cô vẫn lấp lánh những viên đá Swarovski đính cầu kỳ, sắc sảo. Đó là kiệt tác của một tiệm nail nổi tiếng Quận 1 mà cô đã tốn hơn ba tiếng đồng hồ để hoàn thiện trước khi bị "tống khứ" về quê. Những viên đá phản chiếu ánh sáng trắng xanh, rực rỡ và lạc lõng giữa cái không gian cũ kỹ, trầm mặc này.
Ông Hai gập cuốn sổ lại, tiếng giấy khô khốc chạm vào nhau nghe thật chát chúa. Ông đứng dậy, bước từng bước chậm rãi về phía cháu gái. Chiếc roi mây bóng loáng — thứ vũ khí uy nghiêm mà Vy đã thấy hôm qua — kẹp dưới nách ông. Ông dừng lại, dùng đầu roi mây khều khẽ vào bàn tay Vy, giọng nói bỗng trở nên sắc lẹm:
"Móng tay nớ... thì mần răng mà cầm chổi? Mần răng mà nấu cơm, gánh nước?"
Vy rụt tay lại, bặm môi: "Con vẫn làm được mà! Đây là nghệ thuật, nội không biết đâu."
"Nghệ thuật?" Ông Hai hừ lạnh một tiếng, đôi mắt già nua chứa đựng sự nghiêm nghị khiến người đối diện phải rùng mình. "Ở cái xứ ni, đôi bàn tay là để cầm cày, cầm cuốc, để nuôi sống cái thân. Còn cái móng tay đính đá xanh đá đỏ của cô... tui nhìn chỉ thấy một chữ thôi: 'Ăn bám'. Móng tay nớ thì chỉ có ăn bám chứ làm được tích sự chi cho đời!"
Từng chữ "ăn bám" của ông nội rơi xuống như những nhát búa nện thẳng vào lòng tự trọng cao ngất trời của Vy. Cô cảm thấy lồng ngực mình nghẹn đắng. Sài Gòn chưa bao giờ đối xử với cô khắc nghiệt như thế này. Cô nhìn xuống đôi tay mình, những viên đá Swarovski giờ đây bỗng trở nên nặng nề và đáng ghét lạ thường. Chúng như những xiềng xích vô hình gắn chặt cô với cái mác tiểu thư vô dụng mà ông nội vừa ban tặng.
Ông Hai không để cô kịp thanh minh, ông chỉ tay về phía gian bếp ám khói:
"Vô đó, xách cái xô ra giếng làng. Đổ đầy lu nước rồi mới được ăn sáng. Nhà ni không nuôi người nhàn rỗi."
Vy uất ức bước đi, đôi giày búp bê hàng hiệu dính đầy bùn đất kéo lê trên nền sân. Gian bếp của ông nội là một thế giới hoàn toàn khác: vách tường vôi lở loét, những vệt bồ hóng đen kịt bám đầy trên xà nhà, mùi tro bếp âm ỉ hòa quyện với mùi mắm cái nồng nặc từ chiếc hũ sành đặt trong góc. Cô nhìn chiếc xô thiếc cũ kỹ, quai xách bằng sắt rỉ sét khiến bàn tay cô run rẩy khi chạm vào.
Vừa ra đến cổng rào, cô lại chạm mặt "oan gia". Hùng đang dắt bò đi ngang qua, trên vai vắt vẻo cái roi tre, miệng huýt sáo vang trời. Thấy Vy khệ nệ xách xô, gã dừng lại, nheo mắt cười cợt:
"Ơ kìa, tiểu thư Quận 1 đi lấy nước giếng à? Cẩn thận nghe, móng tay đính kim cương nớ mà chạm vô nước giếng làng là nó... tan chảy ra đó!"
"Anh im đi! Đồ xe thồ đáng ghét!" Vy hét lên, mặt đỏ bừng vì giận và vì cái nắng miền Trung bắt đầu gay gắt.
Hùng không giận, gã nhảy phóc xuống khỏi lưng bò, tiến lại gần nhìn bộ móng tay của cô rồi tặc lưỡi: "Công nhận đẹp thiệt, nhưng mà ở đây, đẹp không mài ra mà ăn được đâu Vy ơi. Để tui chỉ cho, cầm cái xô rứa là gãy móng đó. Phải cầm thế ni nè..."
Hùng vươn đôi bàn tay to lớn, chai sần nhưng đầy sức mạnh chộp lấy quai xô. Vy định giật lại nhưng không kịp. Một luồng điện nhẹ như chạy qua cánh tay khi những ngón tay thon dài của cô chạm vào lớp da tay thô ráp như vỏ cây xà cừ của gã. Hùng nhìn cô, ánh mắt bỗng chốc bớt đi vẻ cợt nhả, thay vào đó là một sự khẳng khái của dân vùng đất võ:
"Muốn ông nội bớt thành kiến, thì bà phải bỏ cái vỏ bọc hào nhoáng nớ đi. Ở đây, người ta trọng cái đức, trọng cái tay làm hàm nhai. Bà cứ giữ cái bộ dạng ni, ông cụ còn 'hành' bà dài dài."
Vy nhìn Hùng, rồi nhìn lại bộ móng tay lấp lánh. Lần đầu tiên, cô thấy cái "nghệ thuật" của mình thật sự là một gánh nặng. Cô im lặng giật lại chiếc xô, lầm lũi bước đi về phía giếng làng. Tiếng gậy của ông nội gõ đều đều trên thềm nhà vọng lại, nghe như tiếng đếm ngược cho sự kiên nhẫn cuối cùng của cô.
Dưới cái nắng bắt đầu cháy da cháy thịt, Vy đứng bên miệng giếng sâu hun hút. Hơi nước mát lạnh bốc lên, nhưng lòng cô thì đang rực lửa uất nghẹn. Cô hạ xô xuống, tiếng dây thừng cọ vào thành giếng nghe "sột soạt" đau đớn. Khi cô gồng sức kéo xô nước đầy lên, một tiếng "tách" nhỏ vang lên.
Viên đá lớn nhất trên ngón tay trỏ của cô đã va vào thành đá của giếng, vỡ tan và rơi xuống lòng nước sâu thẳm. Vy nhìn vết xước trên móng tay, nhìn vũng nước tràn ra làm ướt sũng đôi giày đắt tiền, và bất giác, một ý tưởng điên rồ bắt đầu nảy mầm trong đầu cô.
Nếu ông nội nói cô "ăn bám", cô sẽ chứng minh cho ông thấy, chính đôi bàn tay "đính đá" này sẽ kiếm ra tiền ngay trên mảnh đất khô cằn này. Một cái gì đó rất "Quận 1" đang trỗi dậy, pha trộn với sự cứng đầu của dòng máu Quảng Nam đang chảy trong người.
Nhưng ngay khi Vy vừa xách được xô nước đầu tiên về đến sân, cô thấy ông Hai đang đứng đợi sẵn, trên tay ông không phải là tờ báo như mọi khi, mà là một chiếc kéo cắt tỉa cây cảnh to tướng và sắc lẹm, đôi mắt ông nhìn thẳng vào đôi bàn tay của cô không một chút nhân nhượng.