Nắng tháng Mười đổ xuống cánh đồng làng tôi một màu vàng như mật, nhưng cái nắng ấy không còn gay gắt như thời điểm giữa hạ. Nó hanh hao, se sắt, làm khô khốc những gốc rạ trơ trụi sau mùa gặt, biến mặt đất vốn sình lầy trở nên nứt nẻ thành những kẽ chim chim. Khi tiếng máy tuốt lúa cuối cùng của hợp tác xã lịm dần phía cuối xóm, cánh đồng chỉ còn lại sự tĩnh lặng và mùi rơm rạ khô nồng nàn đến nhức mũi. Đó cũng là lúc “đại tiệc” của lũ trẻ chúng tôi bắt đầu.
Sáng sớm, thằng Cò đã đứng ngoài ngõ hú gọi. Cái giọng khàn đặc của nó vang lên giữa không gian yên tĩnh: “Lượm ơi! Mang theo cái cuốc cùn, nhanh lên không bọn thằng Đực nó mót hết khoai bây giờ!”
Tôi quýnh quáng vớ lấy chiếc nón rách của cha, không quên dắt theo chiếc túi vải sờn cũ rồi phóng vèo ra ngõ. Ngoài kia, con Thắm và thằng Cò đã đứng đợi sẵn. Con Thắm hôm nay tết hai bím tóc gọn gàng, nhưng cái áo hoa nhí của nó đã lấm lem vài vệt bùn khô từ chiều hôm trước. Chúng tôi ba đứa, chân trần chạy thoăn thoắt trên con đường đê lổm chổm sỏi đá, hướng về phía cánh đồng Khoai nằm sát bìa rừng.
Cánh đồng Khoai sau khi người lớn thu hoạch trông giống như một bãi chiến trường bị cày xới tan nát. Những luống đất bị lật nhào, lá khoai héo úa nằm rải rác. Người ta đã mang đi những củ khoai to nhất, mập mạp nhất để bán hoặc trữ trong bồ. Nhưng dưới lớp đất tơi xốp kia, vẫn còn những “viên ngọc quý” bị bỏ sót – những củ khoai lang nhỏ xíu, chỉ bằng ngón tay cái hoặc nhỉnh hơn một chút, mà chúng tôi gọi thân thương là “khoai mót”.
“Tách ra đi, mỗi đứa một luống!” – Thằng Cò, với kinh nghiệm của một đứa chăn trâu dạn dày, ra lệnh như một vị chỉ huy.
Tôi chọn một luống đất trông có vẻ còn đầy những tảng đất chưa bị đập vỡ. Dùng chiếc cuốc cùn mẻ cán, tôi bắt đầu công việc tìm kiếm một cách kiên nhẫn. Mỗi lần lưỡi cuốc chạm vào một vật gì đó cứng cứng, tim tôi lại đập nhanh một nhịp. Có khi chỉ là một hòn đá, có khi là một gốc cây già, nhưng cũng có khi là một củ khoai lang tím lịm hiện ra sau lớp đất xám.
“Tìm thấy rồi! Một củ to bằng cổ tay luôn!” – Con Thắm reo lên, giơ cao chiến lợi phẩm của nó dưới ánh nắng. Củ khoai còn dính đầy đất cát, nhưng trong mắt chúng tôi lúc bấy giờ, nó quý giá hơn bất cứ thứ đồ chơi đắt tiền nào trên phố.
Chúng tôi mải miết bới tìm dưới cái nắng bắt đầu gắt hơn. Mồ hôi chảy ròng ròng trên trán, thấm vào mắt cay xè, nhưng niềm vui của việc tìm thấy “kho báu” đã lấn át tất cả. Đến gần trưa, túi vải của mỗi đứa đã nặng trĩu. Bụng tôi bắt đầu réo lên từng hồi biểu tình, cái đói của tuổi lên mười thật sự là một nỗi ám ảnh mỗi khi có mùi thơm của đất và nắng quyện lại.
“Nghỉ thôi, nướng ăn luôn tại trận đi mày!” – Tôi đề nghị, và nhận được cái gật đầu tắp lự của hai đứa kia.
Chúng tôi chọn một góc bờ mương cạn, nơi có những rặng dâm bụt che bóng mát. Thằng Cò nhanh nhảu đi gom rơm khô và những cành củi mục vứt vương vãi. Tôi và con Thắm thì dùng tay bới một cái hố nhỏ dưới đất để làm bếp. Đây là một quy trình hết sức cẩn thận, bởi nếu lửa cháy quá to, khói bốc lên cao sẽ thu hút sự chú ý của người lớn. Chúng tôi đang thực hiện một vụ “ăn vụng” vĩ đại, và quy tắc đầu tiên là không được để bị bắt quả tang.
Lửa bắt đầu bén vào rơm, tiếng lách tách vang lên vui tai. Chúng tôi ném những củ khoai vào giữa đống tro nóng rồi phủ thêm một lớp rơm dày lên trên. Khói bốc lên, thứ khói màu trắng đục mang theo mùi ngai ngái của cỏ khô và vị mặn mòi của đất. Đợi chừng mười lăm phút, mùi thơm bắt đầu lan tỏa. Đó không phải là mùi thơm ngào ngạt của thịt cá, mà là một mùi hương thanh tao, ấm áp, mùi của sự tinh túy chắt chiu từ lòng đất mẹ.
“Chín chưa mày? Tao thèm rỏ dãi rồi đây.” – Thằng Cò vừa quạt nón vừa hỏi, mặt nó dính đầy nhọ nồi do nãy giờ thổi lửa.
Tôi dùng cành củi khều một củ khoai ra. Vỏ ngoài của nó đã cháy đen thui như một cục than gỗ. Tôi cầm lên, tung hứng giữa hai lòng bàn tay vì nóng, rồi bẻ đôi. Một làn khói mỏng bay lên, để lộ phần ruột vàng ươm, bở tơi và mịn màng như bột.
“Chín rồi! Ăn thôi!”
Chúng tôi chẳng cần bát đũa, chẳng cần rửa tay. Cứ thế, ba đứa trẻ lấm lem ngồi bệt dưới đất, vừa thổi phù phù vừa bóc lớp vỏ cháy sém. Vị ngọt lịm của khoai lang lan tỏa trên đầu lưỡi, cái bùi bùi, ngậy ngậy thấm tận vào cuống họng. Ăn đến đâu, cảm thấy cái bụng đang sôi sục được xoa dịu đến đó.
“Ngon quá Lượm ơi, hơn cả cơm trắng thịt kho của mẹ tao luôn.” – Con Thắm vừa ăn vừa cười, hai cái má nó đỏ bừng vì hơi nóng của bếp lửa.
Lúc đó, tôi nhìn sang thằng Cò và con Thắm, cả hai đứa đều có những vệt nhọ nồi đen xì trên mặt, trông chẳng khác gì những chú hề ở gánh xiếc thỉnh thoảng ghé qua làng. Tôi đưa tay quệt ngang mặt mình, chắc chắn cũng chẳng khá khẩm gì hơn. Chúng tôi nhìn nhau rồi lăn ra cười nắc nẻ, tiếng cười trong veo vang vọng giữa cánh đồng vắng.
Khoảnh khắc ấy, tôi bỗng cảm thấy mình thật giàu có. Chúng tôi không có tiền, không có áo đẹp, nhưng chúng tôi có cả một cánh đồng tự do, có những củ khoai mót ngọt lịm và một tình bạn mộc mạc không chút tính toán.
Khi mặt trời đã lên đến đỉnh đầu, đống lửa chỉ còn lại những vệt tro tàn xám ngắt. Chúng tôi cẩn thận dùng chân dập tắt hẳn những đốm lửa còn sót lại rồi dùng đất lấp kỹ, không quên xóa sạch mọi dấu vết của “hiện trường”. Mỗi đứa ôm một cái bụng no căng và một túi khoai còn lại về nhà, lòng thầm hứa sẽ giữ kín bí mật về bữa tiệc hoàng tráng bên bờ mương này.
Tôi về đến ngõ, thấy nội đang ngồi bỏ trầu trước hiên. Nội nhìn cái mặt lấm lem của tôi, khẽ mỉm cười rồi lắc đầu: “Lại đi nghịch đất nướng khoai với thằng Cò hả con? Đi rửa mặt đi, không cha con về lại ăn đòn bây giờ.”
Tôi cười hì hì, chạy tót ra cầu ao. Dưới làn nước mát lạnh, tôi soi bóng mình và thấy một đứa trẻ hạnh phúc nhất thế gian. Những củ khoai mót ấy, có lẽ sau này khi lớn lên, tôi sẽ được ăn bao nhiêu sơn hào hải vị, nhưng sẽ chẳng bao giờ tìm lại được cái vị ngọt ngào từ tro bếp của những năm tháng nghèo khó mà ấm áp tình người ấy.