Mùa hè ở quê tôi không bắt đầu bằng những trang vở khép lại, mà bắt đầu từ tiếng ve sầu kêu râm ran trên những rặng tre già và màu vàng rực của hoa mướp bên hiên nhà nội. Khi cái nắng bắt đầu đốt cháy những con đường mòn, lũ trẻ chúng tôi lại tìm về phía bờ rào ven làng – nơi những bụi duối già nua đứng sừng sững như những người lính gác thời gian.
Cây duối không kiêu sa như cây phượng phố thị, lá nó nhám xì, cành lá đan xen chằng chịt và đầy những gai nhỏ sẵn sàng đâm vào tay kẻ nào bất cẩn. Nhưng với chúng tôi, đó là "siêu thị" của tuổi thơ. Những quả duối khi chín có màu vàng mọng, nhỏ xíu như hạt cườm, ẩn hiện sau lớp lá xanh ri. Ăn một quả, cảm giác đầu tiên là vị chát nhẹ đặc trưng, nhưng khi nhai kỹ, cái vị ngọt hậu thanh tao sẽ bắt đầu lan tỏa, thấm đẫm cả vòm họng.
"Lượm, mày trèo lên cao chút nữa, chùm kia vàng mọng hơn kìa!" – Con Thắm đứng dưới gốc, che nắng bằng tàu lá chuối, miệng liến thoắng giục giã.
Tôi dắt chiếc rổ tre nhỏ bên hông, đôi chân trần bám chặt vào những mấu thân cây sần sùi. Cây duối già này mọc sát bên cạnh một ngôi miếu nhỏ bỏ hoang, nơi mà người làng vẫn thường bảo nhau là có "Ngài" ngự. Thế nhưng, trước sự hấp dẫn của những chùm quả chín mọng, nỗi sợ ma quỷ trong tôi bỗng chốc bay biến sạch sành sanh.
Tôi với tay hái những chùm duối vàng nhất, bỏ đầy vào rổ rồi tuột xuống đất. Thằng Cò và thằng Đực hôm nay bận đi thả diều ở đê xa, chỉ có tôi và con Thắm lủi thủi ở gốc cổ thụ này. Chúng tôi ngồi bệt xuống đám cỏ may, đổ đống quả ra chiếc lá sen xanh ngắt.
"Nè, cho mày những quả to nhất đó." – Tôi chìa nắm duối ra trước mặt con Thắm.
Nó nhận lấy, ném một quả vào miệng, nheo mắt vì vị chát rồi lại mỉm cười khi vị ngọt tìm đến. Con Thắm của năm ấy có đôi mắt sáng như sao sa và hai bím tóc lúc nào cũng khét mùi nắng. Nó nhìn tôi, rồi nhìn về phía ngôi miếu cổ, giọng bỗng trở nên trầm ngâm:
"Lượm ơi, mai mốt mày lớn lên, mày có đi khỏi làng không?"
Câu hỏi của nó làm tôi khựng lại. Ở cái tuổi mười hai, khái niệm "đi khỏi làng" với tôi là một điều gì đó xa xôi và mờ mịt lắm. Tôi chỉ biết làng mình có cánh đồng, có con mương, có nội và có những người bạn này. Đi đâu mà chả là đi, nhưng đi khỏi làng thì lấy ai chơi cùng?
"Tao chẳng đi đâu cả. Ở làng sướng thế này, có khoai nướng, có duối chín, đi phố làm gì cho mệt." – Tôi trả lời, cố tỏ ra khí phách dù thực ra trong lòng cũng có chút tò mò về thế giới ngoài kia.
Con Thắm thở dài, vò nát cái lá sen trong tay: "Mẹ tao bảo, sau này tao phải lên thành phố học. Mẹ bảo ở đây nghèo lắm, chỉ có bùn đất và nắng cháy, lớn lên chẳng khá được."
Một nỗi buồn man mác, không tên, chợt len lỏi vào tâm trí tôi. Tôi nhìn mái tóc của con Thắm, chợt thấy thương thương cái mùi nắng vương trên đó. Tôi nhặt một quả duối chín mọng nhất, đưa cho nó:
"Thì mày cứ đi học, rồi Tết lại về. Tao vẫn ở đây, tao sẽ giữ cho mày những bụi duối ngon nhất. Đứa nào dám hái tao sẽ... cho nó một trận!"
Con Thắm bật cười, cái cười giòn tan xóa tan không khí trầm lắng. Nó giơ ngón tay út ra: "Hứa nhé? Mày phải giữ gốc duối này cho tao. Sau này tao về, mày phải dẫn tao đi mót khoai như mấy hôm nọ nữa."
Tôi ngoắc tay nó, cảm giác ngón tay nhỏ nhắn của nó chạm vào tay mình vừa lạ lẫm vừa ấm áp. Dưới gốc cây cổ thụ già nua, giữa cái nắng trưa hè tĩnh lặng, lời hứa của chúng tôi mộc mạc và chân thành như chính vị quả duối vậy. Ban đầu là chát, nhưng sau này sẽ là ngọt. Chúng tôi chưa hiểu rằng, dòng đời rồi sẽ xô đẩy mỗi đứa về một ngả, và lời hứa dưới gốc cây thường là những thứ dễ bị thời gian vùi lấp nhất.
Trời về chiều, gió từ cánh đồng thổi vào mang theo hơi mát của bùn non. Tôi và con Thắm dắt nhau về làng, trên tay đứa nào cũng dính đầy nhựa duối đen đen. Đi ngang qua ngôi miếu cổ, tôi thấy một vài nén nhang ai đó vừa thắp, làn khói mỏng manh bay lên trời xanh như minh chứng cho lời thề thốt con trẻ.
Về đến nhà, nội đang ngồi vá lại cái áo rách cho tôi dưới ánh đèn dầu leo lét. Nội ngước nhìn mặt tôi đỏ lựng vì nắng, khẽ mắng:
"Lại đi hái duối hả con? Coi chừng gai đâm, rồi có ngày ngã cây cho xem."
Tôi cười hì hì, lấy trong túi áo ra một nắm duối đã bẹp dí vì bị đè trong lúc chạy: "Nội ăn đi, ngọt lắm nội ạ!"
Nội cầm quả duối, nheo mắt nhìn rồi bỏ vào miệng nhai chậm rãi. Nội bảo, quả duối này cũng giống như đời người ở cái đất này vậy, cực khổ, chát chúa lúc đầu nhưng cái hậu lại rất bền. Đêm đó, tôi nằm trên chõng tre, nghe tiếng dế mèn nỉ non dưới gầm giường, trong đầu cứ hiện lên hình ảnh con Thắm với lời hứa dưới gốc cổ thụ.
Tôi chưa biết tương lai ra sao, nhưng lúc ấy, tôi chỉ mong mùa hè này kéo dài mãi mãi, để quả duối trên cành không bao giờ rụng, và con Thắm sẽ không bao giờ phải đi đâu xa. Vị chát của quả duối hôm ấy dường như đã thấm sâu vào tâm trí, để rồi nhiều năm sau, mỗi khi nếm lại một chút vị chát của cuộc đời, tôi lại nhớ về bóng mát của gốc cây già và gương mặt sạm nắng của cô bạn hàng xóm năm nào.