Ở cái trấn nhỏ ven biên thùy tỉnh Vân Nam này, nắng thường đến muộn nhưng khi đã đến thì gay gắt như muốn thiêu cháy những vạt ngô đang trổ bông. Trong cái oi nồng của buổi trưa hè, khi lũ ve sầu bắt đầu tấu lên bản nhạc khàn đặc trên những cành đại thụ, Tô Miên thường ngồi một mình dưới bóng râm của cây long nhãn già sau nhà.
Tô Miên tám tuổi, gầy nhom như một nhành củi khô, đôi mắt to quá khổ so với khuôn mặt khiến cô bé lúc nào cũng như đang mang một nỗi ngạc nhiên buồn bã về thế giới xung quanh. Trên tay cô không phải là con búp bê vải hay những món đồ chơi sặc sỡ, mà là một mẩu than củi đen nhẻm. Tô Miên đang viết. Cô bé viết lên những phiến đá phẳng, viết lên mặt đất khô cằn những ký tự mà cô lén học lỏm được từ những trang sách rách nát của đám trẻ trong làng.
Ba Tô Miên là một người đàn ông cục mịch, cả đời chỉ tin vào sức mạnh của đôi bàn tay làm đất và sự ưu tiên tuyệt đối cho đứa con trai nối dõi. Với ông, con gái giống như hạt mưa rơi xuống giếng, chỉ làm đầy nước cho nhà người ta sau này. Mỗi lần thấy Tô Miên cầm mẩu than, ông lại gầm lên:
Lại vẽ vời nhăng cuội! Ra giếng xách nước mau, thằng Tiểu Bảo đang khát kia kìa!
Tô Miên lẳng lặng buông mẩu than, đôi bàn tay đen nhẻm lùi lũi đi về phía giếng. Cô bé không giận ba, chỉ thấy một nỗi tủi thân len lỏi vào tim như nước ngấm vào mạch đất ngầm. Mẹ cô cũng không khá hơn, bà bận bịu với những lo toan cơm áo và sự chiều chuộng dành cho cậu con trai duy nhất, đến mức đôi khi bà quên mất Tô Miên cũng cần một chiếc áo mới khi mùa đông về.
Bi kịch lên đến đỉnh điểm vào cái ngày Tô Miên lén nhặt được một quyển sách giáo khoa cũ ở bãi rác đầu làng. Cô bé nâng niu nó như báu vật, giấu kỹ trong kẽ hở của vách nứa cạnh giường ngủ. Đêm đêm, dưới ánh trăng hắt qua khe cửa, Tô Miên lần giở từng trang, đánh vần từng chữ một cách vụng về. Nhưng cái kẽ vách ấy không giấu nổi sự giận dữ của người cha khi ông tình cờ tìm thấy nó lúc đi tìm cái điếu cày.
Ông lôi Tô Miên ra sân giữa cơn mưa dông bất chợt. Quyển sách bị quăng xuống bùn, bị đôi ủng lấm lem của ông dẫm lên không thương tiếc.
"Mày muốn đi học đến thế sao? Học để làm gì? Để cãi lời cha mẹ à? Từ mai tao sẽ gả mày đi làm giúp việc cho nhà trên phố, xem mày còn thời gian mà mơ mộng không!"
Tô Miên quỳ dưới mưa, nhìn những trang giấy trắng tinh khôi giờ đây lấm lem bùn đất, trái tim nhỏ bé của cô như vỡ vụn. Đúng lúc đó, một bóng người gầy nhưng vững chãi xuất hiện từ phía cổng. Đó là bà nội. Bà không nói gì, chỉ lẳng lặng nhặt quyển sách ướt sũng lên, lấy vạt áo khô lau đi lớp bùn, rồi nhìn thẳng vào mắt con trai mình.
"Anh không cho nó đi học, tôi cho. Từ nay con Miên về ở với tôi. Tôi còn sống ngày nào, nó phải được biết cái chữ ngày đó."
Tiếng bà nội nhẹ thôi, nhưng át cả tiếng sấm ngoài kia. Đêm đó, Tô Miên theo bà về căn nhà nhỏ ở phía cuối con dốc. Căn nhà của bà nội có mùi thơm của thảo mộc khô và sự tĩnh lặng bình yên đến lạ lùng.
Cách nhà bà một dải hàng rào mâm xôi dại là nhà của Tô Diệc Thành. Diệc Thành lớn hơn Tô Miên hai tuổi, là một cậu thiếu niên có gương mặt hiền khô và đôi bàn tay lúc nào cũng dính đầy nhựa cây. Gia đình cậu cũng nghèo, nhưng Diệc Thành có một nghị lực phi thường. Cậu thường đi làm thuê cho các vườn quả trong vùng để phụ giúp cha mẹ.
Sáng hôm sau, khi Tô Miên đang ngồi thẩn thờ bên bậc cửa, Diệc Thành đi ngang qua. Cậu dừng lại, từ trong túi áo lôi ra một quả táo rừng nhỏ, chín đỏ mọng, rồi chìa về phía cô bé:
"Này, cho em đấy. Đừng khóc nữa, mắt sưng lên trông xấu lắm."
Tô Miên ngước nhìn, lần đầu tiên thấy một nụ cười ấm áp đến thế. Cậu nói tiếp:
"Bà nội bảo em muốn học chữ hả? Anh có mấy quyển vở cũ còn trống vài trang, lát anh mang qua cho."
Tô Miên đón lấy quả táo, cảm nhận cái lạnh thanh khiết của trái cây rừng và cái ấm áp từ sự quan tâm của người anh hàng xóm. Quả táo ấy có vị ngọt lịm, vị ngọt của niềm hy vọng vừa mới nảy mầm.
Từ đó, mỗi ngày của Tô Miên bắt đầu bằng việc giúp bà chăm vườn rau, và kết thúc bằng việc ngồi bên chiếc bàn gỗ cũ kỹ dưới ánh đèn dầu leo lét để học chữ. Diệc Thành thường sang ngồi cạnh, thỉnh thoảng lại chỉ cho cô những chữ khó hoặc kể cho cô nghe về những thành phố lớn xa xôi qua những câu chuyện cậu nghe lỏm được từ những người lái buôn trái cây.
"Anh Thành này, thành phố lớn có giống như trong sách không anh?" - Tô Miên hỏi, đôi mắt lấp lánh dưới ánh đèn. Diệc Thành ngưng tay đan sọt, nhìn về phía những rặng núi mờ xa:
"Anh cũng chưa thấy, nhưng người ta bảo ở đó đèn điện sáng trưng như ban ngày, và ai cũng có thể trở thành người mình muốn nếu họ học giỏi."
Tô Miên gật đầu, thầm hứa với lòng mình. Cô sẽ học, học cho cả phần của bà nội, và học để một ngày nào đó, cô và Diệc Thành có thể bước chân ra khỏi những dãy núi trùng điệp này.
Mùa hè năm ấy, tiếng ve sầu dường như không còn chói tai nữa. Đối với Tô Miên, đó là bản nhạc bắt đầu cho một hành trình dài, một hành trình mà cô không còn đơn độc, vì bên cạnh cô có bà nội và có cả Diệc Thành – người anh hàng xóm với túi táo rừng luôn đầy ắp sự dịu dàng.