Khi cái nắng bắt đầu đứng bóng, đổ những quầng tròn chói chang xuống đỉnh đầu, tôi dắt trâu về chuồng. Cái bụng của một đứa trẻ đang tuổi ăn tuổi lớn bắt đầu biểu tình bằng những tiếng "rồn rột" liên hồi. Tôi vội vàng buộc thắt nút thòng lọng sợi dây thừng vào cột cái, vỗ vỗ lên cái bụng tròn căng cỏ của con trâu già một cái rồi ba chân bốn cẳng chạy tọt vào gian bếp.
Gian bếp của nhà tôi là một thế giới hoàn toàn khác với cái rực rỡ ngoài kia. Nó thấp lụp xụp, tường trát vách đất trộn rơm lâu ngày đã đen kịt lại vì ám khói. U tôi đang ngồi đó, đôi mắt nheo lại vì làn khói mù mịt từ mớ rơm ướt bốc lên. Trên bếp kiềng ba chân, nồi cơm đang sôi lục bục, mùi gạo mới bắt đầu tỏa ra, len lỏi qua từng kẽ vách, thơm đến mức làm tôi thấy bủn rủn cả chân tay.
"U ơi, có cơm chưa u? Con đói cào cả ruột rồi đây này!" – Tôi vừa nói vừa ngồi bệt xuống cạnh u, cầm cái quạt nan rách nát quạt lấy quạt để.
U nhìn tôi, quệt ngang dòng mồ hôi trên trán, nụ cười hiền hậu hiện ra giữa khuôn mặt khắc khổ: "Cái thằng, lúc nào cũng như bị bỏ đói ấy. Đi rửa tay chân đi con, rồi u dọn cơm cho mà ăn."
Bữa cơm trưa của nhà tôi mùa này chẳng có gì cao sang. Một bát cà pháo muối chua giòn sần sật, một bát mắm tôm đánh sủi bọt trắng xóa với vài lát ớt chỉ thiên đỏ rực, và đĩa rau muống luộc xanh mướt u vừa hái ngoài ao. Nhưng "linh hồn" của bữa cơm ấy, thứ mà cho đến tận bây giờ tôi vẫn thèm thuồng mỗi khi nhớ lại, chính là ấm nước vối đặc quánh đặt cạnh mâm.
Cha tôi đi làm đồng về, người ngợm đầy bùn đất. Ông dội gáo nước mát lịm từ cái bể xi măng cũ rồi bước vào hiên, tay cầm theo một nắm lá lốt tươi. Cha bảo: "Nay nhà mình có 'đặc sản', u nó dọn cái bát tô ra đây."
"Đặc sản" của cha thực chất là mấy con cá rô đồng nhỏ xíu bằng ngón tay, cha tát mương tiện tay bắt được, cho vào nồi kho tộ với thật nhiều tương và lá lốt. Mùi cá kho tương thơm nồng, quyện với mùi lá lốt đặc trưng, tạo nên một hương vị át cả mùi khói rơm trong bếp.
Tôi xới một bát cơm đầy, chan vào đó mấy thìa nước vối nóng hổi. Bạn có thể thấy lạ, tại sao lại chan nước vối vào cơm? Nhưng ở cái xóm Chùa nghèo này, nước vối không chỉ là nước uống. Cái vị chát nhẹ, ngọt hậu của nước vối khi thấm vào từng hạt gạo sẽ làm dậy lên vị ngọt của cơm. Tôi gắp một con cá rô kho, thêm một quả cà pháo, rồi lùa một hơi hết sạch nửa bát cơm. Cái cảm giác mằn mặn của tương, vị béo của cá, cái giòn tan của cà và vị thanh mát của nước vối hòa quyện vào nhau, làm tôi thấy sướng đến tận tâm can.
"Ăn từ từ thôi con, không hóc xương," cha tôi cười, giọng ông trầm ấm. Ông nhấp một ngụm rượu đế nhỏ, rồi lại gắp thêm cho tôi con cá to nhất.
Trong bữa cơm, u tôi kể về chuyện bà Hai "Ổi" sáng nay than phiền có ai đó vặt trộm mấy quả ổi găng chưa kịp chín. Tôi nghe đến đó thì khựng lại, cúi gầm mặt vào bát cơm, tim đập thình thịch. Tôi nhớ đến ánh mắt nháy tinh quái của thằng Đen lúc sáng. Cha nhìn tôi, dường như ông thấu hết những trò nghịch ngợm của lũ trẻ, nhưng ông không mắng, chỉ nhẹ nhàng bảo:
"Làm gì thì làm, đừng để mất cái đức con ạ. Đói cho sạch, rách cho thơm. Quả ổi quả khế ngoài vườn người ta không tiếc, nhưng cái cách mình lấy mới là quan trọng."
Lời của cha nhẹ như hơi thở, nhưng lại thấm sâu vào đầu óc non nớt của tôi. Bữa cơm kết thúc bằng việc tôi tranh phần rửa bát để lấy lòng u. Thực ra, tôi thích cái cảm giác ngồi bên giếng nước, ngắm nhìn bóng mình rung rinh dưới đáy gàu và lắng nghe tiếng chim chèo bẻo hót vang trên ngọn cau.
Cái mùi khói bếp ấy, nó không chỉ là mùi của rơm rạ cháy dở, mà là mùi của sự sum vầy, của tình yêu thương âm thầm mà cha mẹ dành cho tôi. Nó ám vào chiếc áo nâu sờn của cha, ám vào mái tóc thơm mùi bồ kết của u, và ám cả vào những giấc mơ trưa nồng tía của tôi trên chiếc phản gỗ.
Chiều hôm ấy, khi tôi nằm khểnh dưới bóng cây bưởi sau nhà, hơi nước vối vẫn còn đọng lại dư vị ngọt ngào nơi đầu lưỡi. Tôi nhìn những dải mây trắng xốp như bông gòn trôi lang thang trên bầu trời xanh ngắt, trong lòng thầm nghĩ: Không biết ở ngoài kia, cái thành phố mà ông giáo hay nhắc đến có bát cơm chan nước vối nào ngon như của u tôi nấu không?
Tiếng vè vè của đám ruồi trưa kéo tôi vào giấc ngủ chập chờn. Trong mơ, tôi thấy mình cùng thằng Đen và cái Tí đang đứng trước cánh cổng cũ kỹ của ngôi miếu hoang, nơi mà những huyền thoại kinh dị nhất làng tôi sắp sửa bắt đầu...