Sau mùa gặt, khi những đống rơm đã bắt đầu xẹp xuống và nằm im lìm góc sân, xóm Chùa lại rơi vào những ngày nhàn rỗi. Đó là khoảng thời gian "tháng ba ngày tám" kéo dài lê thê, nhưng với lũ trẻ chúng tôi, không có lúc nào là không có việc để làm. Hôm nay, "việc" của chúng tôi là tìm đến nhà cụ giáo già ở đầu làng để học cách làm những món đồ chơi mà theo thằng Đen là "đỉnh cao của nghệ thuật".
Nhà cụ giáo già nằm nép mình dưới một rặng tre xanh mướt. Sân nhà cụ không lát gạch mà phủ kín một lớp lá dứa dại dài ngoằng, sắc lẹm. Cụ giáo là người duy nhất trong làng biết cách biến những chiếc lá dứa vô tri thành cả một vườn thú sinh động.
"Cẩn thận cái tay đấy lũ quỷ nhỏ, cạnh lá dứa nó cứa cho thì biết mặt," cụ giáo cười khà khà, đôi mắt chân chim nheo lại khi thấy ba đứa tôi lò dò ngoài cổng.
Cụ giáo ngồi trên chiếc ghế mây cũ, tay cầm một con dao nhỏ sắc lẹm. Cụ chọn những chiếc lá dứa già, màu xanh thẫm, dai và bóng bẩy. Đôi bàn tay gầy guộc, nổi đầy gân xanh của cụ cử động thoăn thoắt. Cụ tước đôi lá dứa, gập bên này, quấn bên kia, thỉnh thoảng lại dùng móng tay bấm nhẹ một cái để tạo nếp. Chỉ trong nháy mắt, một con cào cào với cái bụng thon dài, đôi càng dũng mãnh và đôi râu dài vút đã hiện ra trên tay cụ.
"Đấy, đứa nào thích thì cầm lấy mà tập làm theo," cụ đưa con cào cào cho cái Tí. Nó đón lấy bằng cả hai tay, mắt tròn xoe vì thán phục.
Tôi và thằng Đen cũng bắt đầu hì hục "khởi nghiệp". Thằng Đen vốn khỏe tay nên nó làm rất nhanh, nhưng khổ nỗi bắp tay nó to quá, những động tác tinh tế như thắt nút đuôi cào cào lại khiến nó toát mồ hôi hột. Kết quả là con cào cào của nó trông giống một con... cóc tía hơn, bụng to phệ và hai cái càng méo mó.
"Sao cái chân nó cứ rụng ra thế này cụ ơi?" Thằng Đen gãi đầu gãi tai, mặt mũi lấm lem nhựa lá.
Cụ giáo cười, gõ nhẹ cán dao vào đầu thằng Đen: "Làm cái này là phải nhẫn, phải khéo. Sắt thép thì cần búa to lực mạnh, chứ lá cây thì cần cái lòng mềm mại con ạ. Con người cũng thế, lúc nào cũng cương thì dễ gãy."
Tôi ngồi im lặng quan sát, thử làm theo lời cụ. Tôi nhẹ nhàng luồn từng sợi lá, cảm nhận cái chất dai mềm và mùi hăng hắc đặc trưng của lá dứa. Sau một hồi loay hoay, cuối cùng tôi cũng hoàn thành được một "tác phẩm" ra hồn. Dù nó không được đẹp như của cụ giáo, nhưng nó có thể đứng vững trên đôi chân bằng gân lá. Tôi hãnh diện giơ lên trước mặt cái Tí.
"Cuội làm khéo thế!" Cái Tí khen, nụ cười nó rạng rỡ làm tôi thấy bao nhiêu công sức nãy giờ đều xứng đáng.
Buổi chiều hôm đó trôi qua êm đềm dưới bóng mát của rặng tre. Tiếng lá tre xào xạc hòa cùng tiếng cười của ba đứa trẻ và những câu chuyện về thời xưa của cụ giáo. Cụ kể rằng ngày xưa, những con cào cào lá dứa này chính là quà đính hôn của những đôi lứa nghèo trong làng. Nghe đến đó, cái Tí đỏ mặt nhìn sang chỗ khác, còn tôi và thằng Đen thì nhìn nhau ngơ ngác chẳng hiểu "đính hôn" là cái gì mà quan trọng thế.
Chúng tôi rời nhà cụ giáo với cả một bầy "thú lá" trên tay: cào cào, chim sẻ, và cả những chiếc nhẫn được tết cầu kỳ. Thằng Đen cắm con cào cào lên vành mũ nan, trông nó giống như một vị tướng quân vừa thắng trận trở về.
"Này, sáng mai tụi mình mang bầy cào cào này ra đê thi đấu đi!" Thằng Đen đề xuất. "Đứa nào để cào cào rơi trước là thua."
Cái Tí gật đầu lia lịa. Tôi nhìn những con vật bằng lá xanh mướt trên tay, chợt nhận ra rằng niềm vui của tuổi thơ đôi khi thật rẻ. Nó không nằm ở những món đồ chơi mua bằng tiền, mà nằm ở quá trình chúng tôi cùng nhau loay hoay, cùng nhau cười nhạo những thất bại nhỏ bé và cùng nhau tự hào về những thành quả đơn sơ.
Gió từ sông thổi vào, làm những con cào cào lá dứa trên tay chúng tôi rung rinh như thể chúng sắp sửa nhảy phắt lên không trung và bay về phía cánh đồng. Những con vật xanh ấy sẽ héo đi sau vài ngày, nhưng bài học về sự nhẫn nại của cụ giáo và mùi lá dứa thơm nồng sẽ còn xanh mãi trong ký ức của tôi.
Đêm đó, tôi mơ thấy mình cưỡi trên lưng một con cào cào khổng lồ, bay qua rặng tre nhà cụ giáo, bay qua ngôi miếu hoang và hướng thẳng về phía những vì sao xa tít tắp trên bầu trời xóm Chùa.