Thế giới của người lớn được vận hành bằng một thứ luật lệ rất lạ lùng mà tôi tạm gọi là "luật của những người có quyền la mắng". Trong thế giới đó, họ có thể sai, nhưng họ không bao giờ có lỗi. Họ có thể quên, nhưng chúng tôi thì không được phép không nhớ. Một buổi sáng đẹp trời, ba tôi đã hứa sẽ mua cho tôi một con diều hình cá mập có cái đuôi dài loằng ngoằng nếu tôi chịu ngồi yên để cô giáo hàng xóm dạy hết bảng chữ cái. Tôi đã làm đúng như thế, thậm chí còn làm tốt hơn bằng cách không vẽ thêm râu cho chữ "O" hay biến chữ "A" thành cái mái nhà. Thế nhưng, khi ba đi làm về, thứ duy nhất ba mang theo là một khuôn mặt mệt mỏi và một câu nói nhẹ bẫng: "Để mai nghe con, nay ba bận quá."
Chữ "mai" của người lớn là một khái niệm thời gian vô tận. Nó không nằm trên tờ lịch, cũng chẳng có trong đồng hồ. Nó là một vùng đất hứa mà chúng tôi chẳng bao giờ đặt chân đến được. Và đó là lý do tại sao, vào một buổi chiều nắng nhạt, tôi cùng Tí Sún và cái Tủn quyết định thành lập một phiên tòa. Địa điểm là gốc cây khế già sau vườn, nơi những quả khế rụng xuống tạo thành một sàn diễn đầy mùi chua thanh và bóng mát.
Tí Sún hôm nay đóng vai thẩm phán. Nó đội cái nồi nhôm của mẹ nó lên đầu, tay cầm một chiếc dép tổ ong thay cho búa công lý. Cái Tủn làm thư ký, nó cầm một cuốn sổ tay rách nát và một cây bút chì cụn, vẻ mặt nghiêm trọng như thể nó đang nắm giữ vận mệnh của cả nhân loại. Còn tôi, tôi là người bị hại, đồng thời là luật sư biện hộ cho chính mình.
"Phiên tòa bắt đầu!" Tí Sún gõ chiếc dép xuống rễ cây khế cái "bộp", làm một con kiến gần đó giật mình chạy mất dép (nếu nó có dép). "Hôm nay chúng ta xét xử tội ác mang tên: Thất hứa."
Tôi đứng dậy, chỉnh lại cái quần đùi đang hơi bị tụt, dõng dạc nói: "Thưa thẩm phán, bị cáo là Ba của tôi. Tội danh là đã hứa mua diều cá mập nhưng lại mang về một câu 'để mai'. Đây là một sự sỉ nhục đối với sự kiên trì của một đứa trẻ vừa mới đánh vật xong với chữ 'R' và chữ 'S'."
Cái Tủn ghi chép lia lịa, dù tôi biết nó chỉ đang vẽ mấy bông hoa và con bướm. Nó ngước lên hỏi: "Bị cáo có đồng phạm không?"
Tôi suy nghĩ một chút rồi gật đầu: "Có. Mẹ tôi. Mẹ đã không nhắc ba, lại còn bồi thêm một câu: 'Diều với cán gì, vào ăn cơm mau'. Đó là tội che giấu và đồng lõa."
Tí Sún gật gù, cái nồi nhôm trên đầu nó hơi nghiêng sang một bên. "Rất nghiêm trọng. Theo luật của gốc cây khế, thất hứa với trẻ con tương đương với việc ăn vụng kẹo mà không chia. Hình phạt nào là xứng đáng?"
Chúng tôi im lặng. Đây là phần khó nhất. Trừng phạt người lớn không dễ như trừng phạt một con búp bê hay một chiếc ô tô đồ chơi. Bạn không thể bắt họ đứng vào góc nhà, vì họ vốn dĩ đã đứng ở đó mỗi khi sửa điện hay đóng đinh. Bạn cũng không thể bắt họ nhịn ăn, vì chính họ là người nắm giữ chìa khóa tủ lạnh.
"Hay là mình bắt họ phải đi học thay mình một ngày?" Cái Tủn đề xuất.
Tí Sún lắc đầu: "Không được. Người lớn mà vào lớp một thì họ sẽ làm hỏng hết bàn ghế vì cái mông quá khổ. Vả lại, họ sẽ cãi nhau với cô giáo về việc tại sao một cộng một lại bằng hai mà không phải là bằng mười một."
Tôi chợt nảy ra một ý tưởng: "Hay là mình bắt họ phải thành thật? Trong vòng một ngày, họ không được dùng từ 'mai', không được nói 'ba bận', và không được bảo 'lớn lên rồi biết'."
Cả hội trầm trồ. Đó quả thực là một hình phạt khắc nghiệt nhất đối với bất kỳ người lớn nào. Bởi vì nếu không có những từ ngữ đó, người lớn sẽ trở nên trần trụi và yếu ớt như một con cua vừa lột xác. Họ sẽ phải đối mặt với thực tế rằng họ cũng chẳng biết tại sao bầu trời lại màu xanh hay tại sao con chó lại sủa khi thấy người lạ.
Trong lúc phiên tòa đang diễn ra sôi nổi, tôi chợt nhìn thấy một hàng kiến đang tha một mẩu bánh quy đi ngang qua. Tôi tự hỏi, liệu trong thế giới của kiến, kiến chúa có bao giờ thất hứa với kiến thợ không? Có bao giờ kiến mẹ bảo kiến con là "để mai mẹ tha sâu về" rồi sau đó lại quên mất vì mải mê đi họp hội kiến phụ nữ không? Chắc là không. Kiến sống bằng bản năng, và bản năng thì không biết nói dối. Chỉ có con người, loài sinh vật được ban tặng ngôn ngữ, mới dùng nó để dệt nên những tấm lưới hứa hẹn rồi lại tự mình xé rách chúng.
Cái Tủn lên tiếng, cắt ngang dòng suy nghĩ của tôi: "Nhưng Mận ơi, nếu mình phạt ba mẹ như thế, tối nay ai sẽ kể chuyện cổ tích cho mình nghe?"
Câu hỏi của cái Tủn làm phiên tòa chùng xuống. Đó là cái nghịch lý của trẻ con chúng tôi. Chúng tôi vừa muốn công lý, lại vừa muốn được vỗ về. Chúng tôi ghét những lời nói dối, nhưng lại yêu những câu chuyện về những bà tiên và ông bụt – vốn dĩ cũng là một kiểu nói dối đẹp đẽ. Chúng tôi muốn người lớn phải chịu trách nhiệm, nhưng lại sợ hãi nếu một ngày họ không còn là những "siêu nhân" bất bại trong mắt mình nữa.
Tí Sún tháo cái nồi nhôm ra, gãi gãi cái đầu đầy mồ hôi. "Hay là mình giảm án? Chỉ cần ba mua diều, và mẹ cho thêm một muỗng sữa đặc vào ly đá chanh là chúng ta xóa tội."
Tôi nhìn lên những quả khế lủng lẳng trên đầu. Có những quả đã chín vàng, ngọt lịm, và có những quả vẫn còn xanh ngắt, chát xít. Cuộc đời này có lẽ cũng giống như cây khế này vậy. Lời hứa là những quả khế xanh, và việc thực hiện nó là khi quả đã chín. Người lớn đôi khi hái khế khi nó còn quá xanh, rồi bắt chúng ta phải nhai cái vị chát đó với một nụ cười.
"Được rồi," tôi thở dài, "Tạm hoãn phiên tòa. Chúng ta sẽ cho bị cáo thêm một cơ hội nữa. Nhưng nếu đến chiều mai mà con cá mập vẫn không xuất hiện, chúng ta sẽ tịch thu điều khiển tivi của ba."
"Đồng ý!" Cả hội đồng thanh.
Chúng tôi giải tán phiên tòa để chuyển sang một trò chơi quan trọng hơn: Đi tìm những cánh hoa khế rơi để làm "pháo hoa". Trong thế giới của chúng tôi, mọi thứ đều có thể tái chế thành niềm vui. Một cành cây khô có thể là thanh gươm của hiệp sĩ, một hòn sỏi có thể là viên kim cương quý giá. Chúng tôi không cần nhiều tiền để hạnh phúc, chúng tôi chỉ cần sự thật.
Khi tôi trở về nhà, tôi thấy ba đang ngồi ở hiên, trán vẫn nhíu lại nhưng trên tay là những thanh tre vót nhẵn và một xấp giấy màu. Cạnh đó là một cuộn dây dù trắng tinh. Tôi đứng khựng lại bên hàng rào mâm xôi.
"Lại đây con," ba gọi, giọng không còn vẻ mệt mỏi như lúc sáng. "Ba không mua được diều cá mập vì tiệm tạp hóa đóng cửa, nên ba quyết định tự làm cho con một con diều đại bàng. Nó sẽ bay cao hơn cả cá mập đấy."
Tôi chạy lại, nhìn đôi bàn tay to bè của ba đang lóng ngóng buộc dây. Những ngón tay ấy vốn dĩ chỉ quen với bàn phím và bút mực, giờ đây đang đánh vật với những nút thắt của sợi dây dù. Tôi chợt nhận ra, lời hứa của ba không hề mất đi, nó chỉ đang chuyển hóa từ một thứ mua được bằng tiền sang một thứ làm ra bằng mồ hôi.
"Ba ơi," tôi khẽ gọi. "Gì con?" "Con không cần đại bàng bay cao đâu. Chỉ cần nó không phải là 'để mai' là con vui rồi."
Ba dừng tay, nhìn tôi một lúc lâu rồi mỉm cười. Nụ cười ấy không giống như nụ cười xã giao ba hay dùng khi nghe điện thoại công việc. Đó là nụ cười của một người vừa được giải oan trước một phiên tòa mà ba thậm chí còn không biết là mình đang bị xét xử.
Buổi chiều hôm đó, trên bãi cỏ rộng sau làng, có hai cha con một đứa trẻ đuổi theo một cái bóng trên mặt đất. Con diều đại bàng của ba làm không được đẹp lắm, nó hơi nghiêng sang trái mỗi khi có gió mạnh, và đôi cánh của nó thì không được đều. Nhưng đối với tôi, nó là sinh vật lộng lẫy nhất từng bay trên bầu trời. Nó mang theo cả những chữ cái cứng nhắc, những bài toán đau đầu và cả những nỗi thất vọng nhỏ nhoi của tôi bay đi mất, chỉ để lại một khoảng trời xanh ngắt và tiếng cười giòn tan.
Người lớn thường nói rằng họ làm việc vất vả vì tương lai của chúng tôi. Nhưng đôi khi, chúng tôi không cần một tương lai xa xôi rực rỡ. Chúng tôi cần một hiện tại có sự hiện diện của họ. Một tương lai không có những buổi chiều thả diều thì cũng chỉ giống như một chiếc bánh trưng bày bằng nhựa: Đẹp mắt nhưng chẳng thể nào ăn được.
Tối hôm đó, tôi nằm cuộn tròn trong lòng mẹ, kể cho mẹ nghe về phiên tòa dưới gốc cây khế. Mẹ cười ngất, rồi khẽ thơm lên trán tôi. "Vậy thư ký Tủn có ghi lại là mẹ sẽ cho con thêm sữa đặc không?" "Dạ có, nhưng con đã xóa án treo cho mẹ rồi. Vì mẹ đã nấu món cá kho mà con thích nhất."
Mẹ ôm tôi chặt hơn. Trong bóng tối của căn phòng, tôi nghe thấy tiếng hơi thở đều đặn của ba ở giường bên cạnh. Tôi nhận ra rằng, người lớn thất hứa đôi khi không phải vì họ xấu, mà vì họ quá bận bịu với việc làm người lớn. Họ bị cuốn vào vòng xoáy của những trách nhiệm mà đôi khi họ quên mất rằng, một lời hứa với một đứa trẻ là một sợi dây linh thiêng nối kết hai tâm hồn.
Tôi thiếp đi với giấc mơ về những con kiến biết nói và một bầu trời rợp bóng diều. Trong giấc mơ đó, không có ai nói từ "bận", cũng không có ai bảo "để mai". Chỉ có những tiếng "vâng", những cái gật đầu và những hành động ngay lập tức.
Thế giới ngày mai sẽ lại bắt đầu bằng tiếng chuông báo thức khô khốc, ba sẽ lại đi "cày", mẹ sẽ lại đánh vật với mớ rau muống. Nhưng tôi biết rằng, dưới gốc cây khế kia, công lý vẫn luôn tồn tại. Và dưới gầm giường của tôi, con diều đại bàng đang nằm nghỉ ngơi, sẵn sàng cho những cuộc phiêu lưu tiếp theo.
Tuổi thơ là thế, dễ giận mà cũng dễ quên, dễ buồn mà cũng dễ tìm thấy niềm vui trong những điều bình dị nhất. Chúng tôi là những quan tòa công minh nhất, nhưng cũng là những kẻ sẵn lòng tha thứ nhất, chỉ cần đối phương chìa ra một bàn tay chân thành. Bởi vì cuối cùng, điều chúng tôi tìm kiếm không phải là sự đúng sai, mà là cảm giác được yêu thương và trân trọng trong cái thế giới rộng lớn và đôi khi quá mức lạnh lùng của người khổng lồ.
Tôi khép mắt lại, mỉm cười. Ngày mai, tôi sẽ rủ Tí Sún đi tìm kho báu mới. Có thể là một mảnh thủy tinh màu mà chúng tôi tin là kim cương từ cung trăng rơi xuống, hoặc đơn giản chỉ là một buổi chiều bình yên không có tiếng mắng mỏ. Cuộc sống vẫn tiếp diễn, trong trẻo và đầy bí ẩn như ánh trăng đang xuyên qua kẽ lá khế, chiếu xuống sân nhà một màu bạc lung linh. Và tôi, Cu Mận, vẫn sẽ tiếp tục hành trình khám phá cái vũ trụ kỳ lạ mang tên "Sự trưởng thành" này, bằng đôi mắt của một đứa trẻ chưa bao giờ thôi tin vào phép màu của những lời hứa được thực hiện.