Thế giới này, nếu nhìn qua đôi mắt của một người đang vội vã đi làm cho kịp giờ chấm công, thì chẳng có gì ngoài những mảng bê tông xám xịt và những cột đèn giao thông cứ thay đổi màu sắc một cách vô hồn. Nhưng nếu bạn chịu khó ngồi xổm xuống, để đầu gối chạm vào cằm và mũi chỉ cách mặt đất vài gang tay như tôi và Tí Sún, bạn sẽ phát hiện ra một vũ trụ khác. Đó là một vũ trụ của những kỳ quan bị bỏ quên, nơi một chiếc nắp chai gỉ sét có thể là một tấm khiên của chiến binh cổ đại, và một mảnh thủy tinh vỡ có thể là viên kim cương vô giá mà cung trăng đã vô tình đánh rơi trong một đêm say ngủ.
Sáng hôm nay, chúng tôi quyết định trở thành những nhà khảo cổ học. Công cụ của chúng tôi không có những chiếc chổi quét chuyên dụng hay máy dò kim loại đắt tiền. Chúng tôi chỉ có hai đôi tay lấm lem, một cái thìa ăn cơm bị mẻ mà Tí Sún lén lấy từ bếp của mẹ nó, và một niềm tin mãnh liệt rằng dưới lớp đất cát của con ngõ này đang chôn giấu cả một nền văn minh rực rỡ.
"Mận, nhìn này!" Tí Sún reo lên, nó đang dùng cái thìa bới một hố nhỏ bên cạnh hàng rào nhà ông nội. "Một viên hồng ngọc!"
Tôi chạy lại, nheo mắt nhìn. Đó thực chất là một mảnh nhựa đỏ từ chiếc đèn hậu xe máy bị vỡ của ai đó, nhưng dưới ánh nắng gắt của buổi sớm, nó rực cháy lên một sắc đỏ kiêu hãnh. Tôi cẩn thận cầm lấy nó, chùi vào vạt áo may-ô của mình cho đến khi nó bóng loáng.
"Tuyệt vời," tôi thì thầm, giọng đầy vẻ thành kính. "Đây chắc chắn là viên ngọc trên vương miện của một vị vua từ thời tiền sử. Có khi nhờ nó mà chúng ta sẽ không bao giờ phải ăn rau muống luộc nữa."
Tí Sún gật đầu tán thành. Trong thế giới của chúng tôi, giá trị của một vật phẩm không nằm ở việc bạn có thể bán nó được bao nhiêu tiền, mà nằm ở câu chuyện mà bạn thêu dệt xung quanh nó. Một hòn đá cuội xù xì sẽ chẳng là gì nếu nó chỉ nằm đó, nhưng nếu tôi nói rằng đó là trứng của một loài rồng lửa đã tuyệt chủng, thì ngay lập tức nó trở thành báu vật được cả xóm săn lùng.
Người lớn thường đánh mất khả năng này khi họ bắt đầu học cách đọc bảng giá trong siêu thị. Họ nhìn một món đồ và ngay lập tức quy đổi nó ra số giờ họ phải ngồi trong văn phòng. Mẹ tôi sẽ nhìn mảnh nhựa đỏ trên tay tôi và nói: "Vứt ngay đi Mận, bẩn thỉu quá, coi chừng đứt tay đó con!". Mẹ không hiểu rằng, bằng cách vứt nó đi, mẹ đang vứt bỏ cả một huyền thoại về vị vua tiền sử. Người lớn luôn sợ vi khuẩn, sợ những thứ không sắc sảo, nhưng họ lại không sợ sự nghèo nàn trong trí tưởng tượng của chính mình.
Chúng tôi tiếp tục cuộc tìm kiếm dọc theo bức tường đầy rêu. Tí Sún đào thêm được một chiếc cúc áo bằng đồng và một mẩu dây đồng xoắn tít. Tôi thì tìm thấy một thứ mà tôi tin là "hóa thạch của một loài thủy quái" – thực ra là một cái xương cá khô khốc mà con mèo nhà tôi đã bỏ lại từ tuần trước. Chúng tôi xếp tất cả những báu vật đó vào một chiếc hộp sắt đựng bánh bích quy cũ. Chiếc hộp này chính là "Viện bảo tàng" di động của chúng tôi.
Khi mặt trời lên cao đến đỉnh đầu, làm những cái bóng dưới chân ngắn lại như những dấu chấm, chúng tôi ngồi nghỉ dưới bóng râm của cây xoài nhà bà Năm. Bà Năm là một người lớn hiếm hoi mà chúng tôi không xếp vào hàng ngũ "Những người khổng lồ khó hiểu". Bà thường xuyên cho chúng tôi những lát xoài xanh chấm muối ớt và không bao giờ hỏi những câu đại loại như: "Lớn lên cháu muốn làm gì?". Bà có lẽ hiểu rằng, ngay lúc này, việc làm một đứa trẻ đã là một công việc toàn thời gian vô cùng vất vả rồi.
"Bà Năm ơi," Tí Sún vừa nhai xoài vừa hỏi, "Tại sao người lớn lại không đi tìm kho báu như tụi con?"
Bà Năm cười, nếp nhăn trên mặt bà như những rãnh nước hiền hòa trên cánh đồng mùa hạn. "Bởi vì người lớn đã có quá nhiều 'kho báu' rồi cháu ạ. Họ có những ngôi nhà, có những chiếc xe, có những chồng giấy tờ... Họ bận giữ gìn những thứ đó đến nỗi không còn tay để nhặt những viên đá ven đường nữa."
"Nhưng những thứ đó đâu có lấp lánh như viên hồng ngọc của tụi cháu," tôi phản bác, tay giơ mảnh nhựa đỏ lên cao.
Bà Năm nheo mắt nhìn mảnh nhựa, rồi bà nhìn chúng tôi. "Vì mắt của họ đã bị bụi thời gian che phủ rồi. Họ chỉ nhìn thấy những thứ to tát, còn những điều lấp lánh nhỏ bé này, chỉ có những người có trái tim không mang giày mới nhìn thấy được thôi."
Tôi không hiểu lắm về việc "trái tim không mang giày", nhưng tôi cảm thấy tự hào. Có lẽ vì chúng tôi luôn đi chân đất trên cát nóng, nên trái tim chúng tôi cũng được tôi luyện để nhạy cảm hơn với những rung động của mặt đất.
Đang lúc nghỉ ngơi thì cái Tủn xuất hiện. Nó không tham gia đội khảo cổ vì nó sợ bẩn bộ váy công chúa mới được dì mua cho. Nó đứng đó, chống nạnh, nhìn chúng tôi với vẻ khinh khỉnh của một người đã "trưởng thành" hơn chúng tôi ít nhất là... hai tiếng đồng hồ.
"Hai ông tướng làm gì mà bẩn như trâu lăn thế? Mẹ Mận đang tìm Mận về đi ngủ trưa kìa. Ba Mận cũng về rồi đó, mặt ba trông nghiêm trọng lắm."
Tôi nghe thấy từ "nghiêm trọng" mà rùng mình. Khi người lớn nghiêm trọng, thường có hai khả năng xảy ra: Một là bạn bị mắng, hai là bạn bị bắt phải đi tắm. Cả hai đều tồi tệ như nhau. Tôi vội vàng đóng nắp hộp bảo tàng lại, giấu nó vào sâu trong một kẽ hở dưới gốc cây xoài.
"Ngày mai chúng ta sẽ tiếp tục khai quật," tôi ra lệnh cho Tí Sún, rồi lạch bạch chạy về nhà.
Về đến sân, tôi thấy ba đang ngồi ở bàn đá, trước mặt là một đống hóa đơn. Đúng là "nghiêm trọng" thật. Những con số trên giấy dường như đang nhảy múa và bóp nghẹt bầu không khí. Ba nhìn thấy tôi, nhưng không mắng ngay mà chỉ thở dài một cái thật dài, dài như con đường từ nhà tôi ra đến chợ.
"Mận, lại đây ba bảo."
Tôi rón rén lại gần, tay giấu ra sau lưng vì vẫn còn dính đầy đất. Ba cầm một tờ giấy lên, chỉ vào những con số. "Con biết không, tháng này tiền điện tăng gấp đôi. Ba phải làm thêm giờ để trả cái này đấy. Con đừng có bật đèn lung tung trong nhà nữa nghe chưa?"
Tôi nhìn tờ hóa đơn. Đối với tôi, nó chẳng khác gì một tờ giấy nháp vẽ đầy những chữ ngoằn ngoèo. Tôi chợt nảy ra một ý định. Tôi chìa bàn tay lấm lem ra, trong đó là mảnh nhựa đỏ mà tôi đã kịp nhét vào túi quần lúc nãy.
"Ba ơi, con có viên hồng ngọc này. Ba mang đi trả tiền điện đi, chắc là đủ đấy."
Ba sững lại. Cái nhìn nghiêm khắc trên mặt ba bỗng chốc tan biến, nhường chỗ cho một sự ngạc nhiên rồi đến một nỗi buồn man mác. Ba cầm lấy mảnh nhựa đỏ từ bàn tay bé xíu của tôi. Trong lòng bàn tay thô ráp của ba, mảnh nhựa trông thật rẻ tiền và nhỏ bé, nhưng kỳ lạ thay, nó vẫn sáng lên dưới ánh sáng của bóng đèn tuýp.
"Cái này... con lấy ở đâu?" Ba hỏi, giọng mềm mỏng hơn.
"Con đào được dưới đất đó ba. Nó là của một vị vua tiền sử. Con cho ba đó, để ba không phải đi làm thêm giờ nữa, để ba về chơi đồ hàng với con."
Ba im lặng rất lâu. Mẹ tôi từ trong bếp đi ra, định quát tôi vì tội làm bẩn quần áo, nhưng ba đã ra hiệu cho mẹ im lặng. Ba dắt tôi vào lòng, mùi mồ hôi và mùi thuốc lá nhạt của ba bao lấy tôi.
"Cảm ơn con trai. Viên ngọc này... thực sự rất quý. Ba sẽ cất nó vào ví."
Nói rồi, ba thực sự mở chiếc ví da sờn cũ của mình ra, cẩn thận nhét mảnh nhựa đỏ vào giữa những tờ tiền polyme xanh đỏ. Tôi cảm thấy lồng ngực mình nở ra vì tự hào. Hóa ra, tôi cũng có thể giúp ba gánh vác thế giới. Hóa ra, những kho báu dưới gầm giường hay dưới gốc cây xoài thực sự có thể giải cứu người lớn khỏi những hóa đơn đáng sợ.
Trưa đó, tôi ngủ một giấc thật ngon. Trong mơ, tôi thấy ba không còn cầm cặp táp đi làm nữa, mà ba cầm một cái thìa ăn cơm, cùng tôi và Tí Sún đi khai quật cả con ngõ. Chúng tôi tìm thấy hàng nghìn viên hồng ngọc, hàng vạn viên kim cương, và chúng tôi dùng chúng để xây một tòa lâu đài mà ở đó không bao giờ có hóa đơn tiền điện, cũng chẳng có những tiếng chuông báo thức lúc sáu giờ sáng.
Khi tôi tỉnh dậy, trời đã sang chiều. Tôi bước ra hiên và thấy ba vẫn đang ngồi đó, nhưng không còn xem hóa đơn nữa. Ba đang dùng một chiếc kìm nhỏ để sửa lại cái bánh xe của chiếc ô tô đồ chơi bị hỏng của tôi. Mảnh nhựa đỏ không thấy đâu, tôi đoán là nó đang nằm bình yên trong ví của ba, thực hiện sứ mệnh bảo vệ tài chính cho gia đình.
Tôi chợt nhận ra một sự thật: Người lớn đôi khi cũng biết chơi trò giả vờ, nhưng họ giả vờ không giỏi bằng chúng tôi. Họ cần chúng tôi nhắc nhở rằng thế giới này không chỉ được xây dựng bằng gạch đá và những con số, mà còn bằng những mảnh nhựa màu đỏ và những tâm hồn biết tin vào phép màu.
Chiều hôm đó, tôi ra lại gốc cây xoài. Tí Sún đã chờ sẵn ở đó. Chúng tôi lại tiếp tục công việc của những nhà khảo cổ học. Lần này, chúng tôi tìm thấy một chiếc nắp chai nước ngọt có hình một ngôi sao.
"Mận, nhìn này! Một tấm huy chương quân đội!" Tí Sún reo lên.
Tôi mỉm cười, nhận lấy chiếc nắp chai. "Đúng rồi. Tấm huy chương này dành cho những người dũng cảm nhất. Tối nay, tớ sẽ tặng nó cho mẹ, vì mẹ đã dũng cảm đối mặt với đống bát đĩa bẩn mỗi ngày mà không bỏ cuộc."
Tí Sún gật đầu tán thưởng. Chúng tôi cười khà khà, hai đứa trẻ lấm lem bụi đất dưới bóng hoàng hôn đang dần buông. Tiếng cười của chúng tôi vang vọng trong con ngõ nhỏ, len lỏi vào từng nếp nhà, chạm vào những người lớn đang mệt mỏi trở về sau một ngày dài, như muốn thì thầm với họ rằng: Đừng quên nhìn xuống chân mình, có thể các vị đang dẫm lên một viên kim cương của trời đấy!
Tuổi thơ của chúng tôi là một cuộc tìm kiếm không ngừng nghỉ. Không phải tìm kiếm những thứ xa hoa, mà tìm kiếm ý nghĩa của sự tồn tại thông qua những vật phẩm bình thường nhất. Chúng tôi biến cái không thể thành cái có thể, biến mảnh vỡ thành sự vẹn toàn. Và có lẽ, đó chính là loại khảo cổ học quan trọng nhất trên đời: Khảo cổ học tâm hồn, nơi mà mỗi kỷ niệm đều là một báu vật lấp lánh, sẵn sàng được đào lên để sưởi ấm những ngày tháng trưởng thành đầy giông bão sau này.
Nhìn cái hộp sắt đầy những món đồ "vô giá", tôi tự nhủ: Cho dù sau này tôi có lớn lên, có phải đeo cà vạt và cầm những xấp hóa đơn giống ba, tôi cũng sẽ luôn để dành một ngăn trong ví cho một mảnh nhựa đỏ. Để mỗi khi cảm thấy thế giới này quá xám xịt, tôi chỉ cần mở ví ra, nhìn thấy sắc đỏ kiêu hãnh ấy, và nhớ rằng mình đã từng là một vị vua, đã từng là một nhà khảo cổ học vĩ đại dưới gốc cây xoài già.
Mặt trời tắt hẳn, mẹ gọi chúng tôi vào ăn cơm. Tôi và Tí Sún tạm biệt nhau, không quên làm một ký hiệu bí mật mà chỉ những nhà khảo cổ học mới hiểu. Bước vào nhà, tôi thấy mẹ đã dọn sẵn mâm cơm. Có rau muống luộc, đúng là vẫn phải ăn rau muống, nhưng lần này tôi ăn một cách ngon lành. Vì tôi biết, trong ví của ba, viên hồng ngọc của tôi đang tỏa sáng, và điều đó làm cho bát nước mắm cũng trở nên lấp lánh lạ thường.
Cuộc sống đời thường cứ thế trôi qua, giản đơn như một tiếng thở phào, nhưng lại chứa đựng những tầng sâu triết lý mà chỉ có sự hồn nhiên mới chạm tới được. Chúng tôi vẫn là những đứa trẻ, vẫn tiếp tục đào bới, tiếp tục tin tưởng, và tiếp tục biến thế giới này thành một kho báu khổng lồ, nơi mà niềm vui không bao giờ bị tính phí và sự thất vọng chỉ kéo dài đến khi tìm thấy món đồ chơi tiếp theo.