Trường Trung học Trọng điểm số 1 nằm sừng sững giữa trung tâm thành phố, cách khu ngõ nhỏ của mẹ con tôi chừng năm cây số nhưng lại như thuộc về một hành tinh khác. Đó là nơi tập trung của những thiếu gia, tiểu thư con nhà quyền quý hoặc những thiên tài xuất chúng nhất của tỉnh. Bước qua cổng trường đại lộ rợp bóng cây long não, người ta sẽ thấy một thế giới của sự xa hoa và tri thức hàn lâm, nơi tiếng đàn dương cầm từ phòng nhạc hòa lẫn với tiếng thảo luận tiếng Anh lưu loát trên sân cỏ.
Sáng nay, tôi đứng trước gương để mặc bộ đồng phục mới của trường. Đây là bộ đồng phục đắt nhất khu phố nghèo nơi tôi sống, và có lẽ cũng là thứ tài sản giá trị nhất trong căn nhà này. Vải dạ xanh đen dày dặn, những chiếc cúc đồng dập nổi huy hiệu trường sáng loáng, và chiếc nơ thắt cổ áo bằng lụa mềm mại. Để có được bộ đồ này, mẹ tôi đã phải thức trắng gần một tháng trời để nhận thêm việc vắt sổ cho một xưởng may công nghiệp. Đôi mắt bà đỏ ngầu vì tụ máu, nhưng khi nhìn tôi khoác lên mình bộ đồng phục ấy, một tia sáng tự hào hiếm hoi lóe lên trong ánh nhìn u uất thường nhật.
Mẹ tiến lại gần, bàn tay thô ráp vuốt phẳng nếp gấp trên vai áo tôi. Bà không nói gì, nhưng tôi cảm nhận được sự run rẩy nhẹ nhàng từ những đầu ngón tay chai sần ấy. Đối với mẹ, bộ đồng phục này không chỉ là quần áo, nó là tấm vé thông hành để tôi thoát khỏi cái vũng bùn của sự nghèo hèn, là lớp áo giáp để bảo vệ tôi trước sự khinh khi của người đời, và cũng là cách để bà chứng minh với người đàn ông đã bỏ rơi bà rằng: "Nhìn xem, không có ông, tôi vẫn nuôi con tôi thành phượng hoàng".
Tôi bước ra khỏi con ngõ nhỏ, sự đối lập trở nên tàn khốc đến nghẹt thở. Bộ đồng phục sang trọng tôi đang mặc trông thật kệch cỡm giữa những bức tường rêu mốc, những dây phơi quần áo bạc màu và mùi cống rãnh lộ thiên của khu phố cổ. Những người hàng xóm nhìn tôi với ánh mắt vừa ngưỡng mộ vừa thương hại. Họ biết mẹ tôi đã vắt kiệt sức lực như thế nào để tôi có thể đứng chung hàng ngũ với những đứa trẻ thượng lưu kia. Tôi cúi gầm mặt, bước đi thật nhanh, cảm giác như bộ quần áo đắt tiền này đang thắt chặt lấy da thịt mình, mỗi bước chân là một lời nhắc nhở về cái giá mà mẹ đã trả.
Đến trường, tôi thu mình vào một góc trong lớp học. Trong khi bạn bè xung quanh bàn tán về những chuyến du lịch nước ngoài hay những đôi giày hiệu mới nhất, tôi chỉ lặng lẽ mở cuốn sách bài tập nâng cao. Tôi không thể hòa nhập, và thực tế là mẹ cũng không cho phép tôi hòa nhập. Sự sang trọng của bộ đồng phục chỉ là cái vỏ bọc hào nhoáng cho một tâm hồn đang chết mòn vì mặc cảm. Tôi biết rằng, trong khi tôi ngồi trong căn phòng học có máy lạnh và sàn gỗ bóng loáng này, thì ở góc tối của khu ngõ kia, mẹ đang phải vật lộn với từng đường kim mũi chỉ dưới ánh đèn lù mù để đổi lấy sự thanh cao giả tạo này cho tôi.
Giờ ra chơi, có vài bạn nữ tiến lại gần định làm quen, khen bộ đồng phục của tôi rất vừa vặn. Tôi chỉ khẽ gật đầu rồi quay đi, trái tim đập liên hồi vì sợ hãi. Lời dặn của mẹ vang lên bên tai như một lời nguyền: "Đừng kết giao, chúng nó không giống con, chúng nó có cha có mẹ đủ đầy, còn con chỉ có mẹ thôi". Tôi siết chặt vạt áo dạ, cảm giác lớp vải mịn màng này bỗng chốc trở nên thô ráp như những vết chai trên tay mẹ. Tôi nhận ra mình giống như một con búp bê lộng lẫy được đặt trên một cái kệ kính cao chót vót, đẹp đẽ và đắt giá, nhưng bên trong chỉ toàn là rơm rạ và nỗi buồn sâu thẳm.
Chiều hôm đó, khi tan học, trời lất phất mưa. Tôi không dám chạy, cũng không dám trú mưa lâu vì sợ quá giờ mẹ quy định. Tôi lấy chiếc túi nilon bọc kỹ cặp sách và bộ đồng phục, mặc cho nước mưa thấm đẫm vào lớp áo trong. Tôi có thể bị ốm, nhưng bộ đồng phục này không được phép có một vết ố nào. Vì nếu nó hỏng, lòng kiêu hãnh của mẹ tôi cũng sẽ sụp đổ theo.